ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਕੇ ਹੀ ਲਗਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਹੈ ਨਾ?

ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਖੋਜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਝੂਠੇ ਲੋਕ ਘਟ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ 'ਝੂਠੇ' ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਘੱਟ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਇਹ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਝੂਠੇ ਵਿਅਕਤੀ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵੇਲੇ ਮੁਸਕਰਾਉਣਗੇ, ਸੋ ਉਹ ਪਕੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਇਸੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਹੀ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਿਆਣੀ ਗੱਲ

ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਉਲਟ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਝੂਠ ਬੋਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਕੋਈ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ 'ਨਕਲੀ' ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ (ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲੀ)। ਸੋ ਨਕਲੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇਖੋ। (ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਾਂ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ) ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਨਕਲੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਇਕ ਦਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਦਮ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਸਲੀ ਜਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗਿਆਂ ਵੀ ਸਮਾਂ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅੱਗੇ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸਲੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ 'ਨਕਲੀ' ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਅਸਾਂਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉਪਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਲ ਮੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਘੱਟ (ਜਾਂ ਟੇਢੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ) ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੀ 'ਅਸਲੀ' ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਪਰ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹੀ ਮੰਨਦੇ ਆਏ ਹਾਂ ਕਿ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਫਰਕ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਫਰਕ ਪਵੇਗਾ।

ਅੱਖਾਂ

ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧੋਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਧਰ ਉਧਰ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (Shifty eyes)। ਪਰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਰਤਾਉ ਇਸ