ਤੋਂ ਉਲਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਕੁੱਝ ਵਧ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸੁਚੇਤ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਕਾਬੂ ਅਧੀਨ ਹੈ ਸੋ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਵਰਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਸੁਹਿਰਦ ਲੱਗੇ। ਐਕਮੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਅਨ ਵਿਚ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕੁੱਝ ਚਲਾਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਚੀਜ਼ ਸਾਡੀ ਆਮ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ, ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਹੋਏ ਅਧਿਐਨ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਇਹੀ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਇਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਝੂਠੇ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਏਗਾ।

ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪ ਇਕ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਔਰਤ ਨੇ ਕਈ ਤਾਸ਼ਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਨੂੰ ਪਕੜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਪੱਤੇ ਦੱਸਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਮੁਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਝੂਠ ਇਸੇ ਗੱਲ ਤੋਂ ਪਕੜੇ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਪਰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਨਜ਼ਰ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸਹੀ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੁਆਬ ਸੀ-‘ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ' । ਜੁਆਬ ਤਾਂ ਸਹੀ ਸੀ ਪਰ ਅੱਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਲਤ ਦਸਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਾਉਂਦੀ। ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਸਿਰਫ ਉਦੋਂ ਹੀ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੱਸ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬਸ ਇਤਨਾ ਹੀ ਯਾਦ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਵਕਤ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਧੋਖਾ ਪਕੜਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਵਕਤ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਇਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ (ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਚੁਰਾਉਣ) ਦਾ ਸਬੰਧ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।

" ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਖਣ (ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਚੁਰਾਉਣ) ਦਾ ਸਬੰਧ ਧੋਖਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।”

ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਐਸੇ ਲੋਕ ਵੀ ਮਿਲਣਗੇ ਜਿਹੜੇ ਗਲਤ (ਜਾਂ ਝੂਠਾ) ਜੁਆਬ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਔਖੇ ਸੁਆਲ ਦਾ ਜੁਆਬ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਣਗੇ। ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਨਜ਼ਰ ਝੁਕਾਈ ਰੱਖਣਗੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇਧਰ ਉਧਰ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਬਿਲਕੁਲ ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਕਰਦੇ ਹਨ-ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਸੁਆਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਸੇ ਲੋਕ ਵੀ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਬੇਕਸੂਰ ਹੋਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦੇਣਾ