ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਜੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸਿੱਕੇਬੰਦ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ?

—ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਈ ਐਸਾ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਬਾਕੀ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਸਮਝਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਵਰਤਾਉ ਦੇ 'ਸਮੂਹ' ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਪਏਗਾ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਕੀ ਐਸਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਵੇ?

—ਹਾਂ, ਇਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਤਾਂ ਲਗਾ ਹੀ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕਿੰਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਐਸੇ ਸਮੇਂ ਉਤੇ ਝੂਠ ਜਾਂ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸੰਕੇਤਾਂ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ 'ਸਮਾਜਿਕ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ ਜਿਹੜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਠੀਕ ਹਨ?

-ਆਉ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਈਏ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਭੂਆ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੇ ਜੋੜੇ ਜੁਰਾਬਾਂ ਤੋਹਫੇ ਵਿਚ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡਾ ਇਕ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਵਾਲਾ ਜੁਆਬ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ “ਭੂਆ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਦੋ ਹੀ ਪੈਰ ਹਨ, ਬਾਰਾਂ ਨਹੀਂ।” ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਖੋ, ਕਿ ਉਹ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਤੁਰਕੇ ਗਈ, ਜੁਰਾਬਾਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਤੇ ਫਿਰ ਸੁੰਦਰ ਕਾਗਜ਼ ਵਿਚ ਲਪੇਟੀਆਂ-ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ । ਤਾਂ ਕੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਸੱਚ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਲੋੜ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ? ਐਸਾ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਤਾਂ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਝੂਠਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਹੜੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਂਦੇ ਹਨ?

—ਬਿਲਕੁਲ ! ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਛਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਉਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ:

• ਕੀ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ (ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ) ਕਰਦਾ ਹੈ?
• ਕੀ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸੱਚ (ਜਾਂ ਝੂਠ) ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਕੀ ਕੋਈ ਐਸੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਜਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਜਾਣ ਸਕੀਏ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਧੋਖਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?

–ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਮ ਵਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ। ਉਹ ਆਮ