“ਅਸੀਂ ਬਣੇ ਹੀ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਏ ਹਾਂ ਕਿ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।"

ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਸ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਉਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਗਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੱਥ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸੁਭਾਵਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਕ ਐਸਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬੜੀ ਦਿੱਕਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਐਸਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਰੁਚੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ (Extroverts) ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਅੰਤਰਮੁਖੀ (Introvert) ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਐਸਾ ਘੱਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਦੇਖੋਗੇ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬੁਲਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਫੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਵਰਤੋਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਅਤੇ ਕਹੀ ਜਾ ਰਹੀ ਗਲ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸੋ, ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਸਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਹੱਥ, ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਰਗਰ ਅੰਗ ਹਨ । ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਲੋਂ ਕਹੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਇਹ ਬੜੀ ਵਾਰੀ ਸਾਡੇ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ, ਜਾਂ 'ਲੀਕ' ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੀਜ਼ ਸਾਡੇ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੋਲਦਿਆਂ ਤਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅਚੇਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ‘ਦੇਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।

ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ‘ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮਨ ਤੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਛੁਪਾਏ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਸਰੀਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਵੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਇਕ ਗੱਲ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਰਕਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ 'ਸਮਝਿਆ' ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਲਟਕਾ ਕੇ ਭਾਸ਼ਨ ਦਿਉ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋਗੇ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ