

ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਤਾਸਕੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਦਾ ਜਬਰ ਸਮਝ ਆਉਣ ਲੱਗਾ। ਜਥੇਬੰਦਕ ਹਰਕਤਾਂ ਕਾਰਨ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪੁਲਸ ਨੇ ਇਕ ਕੇਦੀ ਨੂੰ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਕੱਲਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਗਵਰਨਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਟੋਪੀ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰੀ ਸੀ। ਤਾਸਕੀ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਗਾਰਡ ਨੂੰ ਕਿਹਾ- ਤੂੰ ਸਾਇਰਨ ਦਾ ਬਟਨ ਦਬਾ, ਗਵਰਨਰ ਆਏਗਾ, ਅਸੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਖਲੋਵਾਂਗੇ ਤੇ ਟੋਪੀਆਂ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਾਂਗੇ। ਦੇਖਾਂਗੇ ਕੀ ਕਰੇਗਾ। ਗਾਰਡ ਮੰਨਿਆ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਗਰਜਿਆ- ਤੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੋ ਮਿੰਟ ਦਿਤੇ ਨੰ! ਦੇ ਮਿੰਟ ਬੀਤ ਗਏ। ਤਾਸਕੀ ਨੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਗਾਰਡ ਨੂੰ ਪਰੇ ਧੱਕ ਕੇ ਸਾਇਰਨ ਦਾ ਬਟਨ ਦੱਬ ਦਿਤਾ। ਗਵਰਨਰ ਗਾਰਦ ਸਮੇਤ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੁਆਨ ਟੋਪੀਆ ਪਹਿਨੀ ਖਲੋਤੇ ਦਿਸੇ। ਉਸ ਨੇ ਜਥੇ ਦੇ ਨੇਤਾ ਤਾਸਕੀ ਨੂੰ ਰੋਹਬ ਨਾਲ ਕਿਹਾ- ਟੋਪੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰੀ ਉਏ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ? ਤਾਸਕੀ ਨੇ ਉਸੇ ਗਰਜ ਨਾਲ ਕਿਹਾ- ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰੀ? ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਟੋਪੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰੀ ਉਏ ? ਗਾਰਦ ਨੇ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ।
ਕਲਾ ਕਲਾ ਲਈ ਹੈ" ਦਾ ਨਾਹਰਾ ਬੁਲੰਦ ਸੀ ਤਾਂ ਤਾਸਕੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ- ਇਹ ਤਾਂ ਉਹ ਗੱਲ ਹੋਈ, ਕੋਈ ਕਹੇ ਹਵਾ ਪਤੰਗ ਲਈ ਪਤੰਗ ਹਵਾ ਲਈ। ਪਤੰਗ ਚਾਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੱਕ ਪੁਜ ਜਾਏ, ਉਏ ਭਲੇਮਾਣਸੇ ਡੋਰ ਫੜੀ ਬੰਦਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਖਲੋਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਪਤੰਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੀ ਹੈ।
ਤਾਸਕੀ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਵਰਜ਼ੀ ਨਾਮ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਚਣ ਵਾਸਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਦਿਨੀ ਇਕ ਜੇਲ੍ਹਰ ਦਾ ਨਾਮ ਤਾਸਕੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਇਹੀ ਰੱਖ ਲਿਆ- ਤਾਸਕੀ। ਇਹੋ ਨਾਮ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਨਾਲ ਚਲਿਆ। ਅਕਤੂਬਰ 1902 ਵਿਚ ਸਾਇਬੇਰੀਆ ਵਿਚ ਉਹ ਕੈਦੀ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਤੀ ਕੈਂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਬੇਟੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੌੜਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੱਸ ਦਿਤੀ। ਤੰਬੂ ਵਿਚ ਘਾਹਫੂਸ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਪਰ ਕੰਬਲ ਵਿਛਾ ਦਿਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਦੇਰ ਤਕ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਹ ਦੌੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਧੀ ਨੇ ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰ ਕੇ ਕਿਹਾ- ਪਾਪਾ ਉਠੋ। ਪਰ ਉਥੇ ਤਾਂ ਫੂਸ ਦਾ ਪੁਤਲਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਨੇ ਚੌਕਾ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ- ਤੇਰਾ ਪਾਪਾ ਹੁਣ ਕਦੀ ਮਿਲੇਗਾ ਕਿ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਅਕਤੂਬਰ 1902 ਵਿਚ ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਲੈਨਿਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਉਥੇ ਨਿਕੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਰੂਪੋਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸਵੇਰ ਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਦਸਤਕ ਦਿਤੀ ਤਾਂ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਬੂਹਾ ਖੜਕਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੇਸ਼ਕ ਸੁਭਾਅ ਵਖ-ਵਖ ਸਨ ਪਰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੋਸਤੀ ਨਿਭੀ।