ਵਿਹੜਾ ਭਰਿਆ ਭਰਿਆ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਤੇ ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਲਿੰਬ ਪੋਚ ਕੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਘਰ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਇਕ ਪਾਸਿਓਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਕੰਧ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਹਰਲੇ ਬੂਹੇ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਮੋਟੇ ਤਖ਼ਤੇ ਲਾ ਲਏ। ਬਾਬੇ ਆਦਮ ਤੇ ਮਾਈ ਹੱਵਾ ਦੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਸਿਰ ਲੁਕਾਉਣ ਜੋਗਾ ਆਲ੍ਹਣਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।

ਆਲ੍ਹਣਾ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਮਗਰ ਚੋਗੇ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਸੀ। ਕਣਕ ਬੀਜਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਗਭਗ ਬੀਤ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਕਾਮੇ ਪਿਉ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹੱਥ 'ਤੇ ਹੱਥ ਧਰ ਕੇ ਬਹਿ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਾ ਸਮਝਿਆ। ਅਲਾਟ ਹੋਈ ਪੰਜ ਘੁਮਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਇਕ ਗੁੱਠ 'ਤੇ ਵਗਣ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਹਲ ਕਿਸੇ ਲਾਹ ਲਈ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਪਿਆ ਸੀ। ਜੀਰੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਸੇਵਾ ਵਾਸਤੇ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਜੋ ਮਾਲ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਪਰਾਣੀਆਂ ਤੇ ਦੋ ਪਾੜਛੇ ਪਏ ਸਨ। ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮਾਹਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਚੰਗੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਟਿੰਡਾਂ ਕੱਢ ਕੇ, ਮਿਸਤਰੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਸਾਰਨ ਜੋਗੀ ਮਾਹਲ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਲਈ। ਉੱਦਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੰਝੀ ਕੁ ਰੁਪੈ ਖ਼ਰਚ ਕਰਕੇ ਖੂਹ ਚਾਲੂ ਹੋ ਗਿਆ।

"ਬਾਪੂ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਜਵੀ ਹੀ ਬੀਜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਏ। ਅੱਗੇ ਜਿਵੇਂ ਆਖੇਂ।" ਪਿਆਰੇ ਨੇ ਉਦਾਸ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। ਸ਼ਹਾਬ ਪੁਰੇ ਵਿੱਚ ਬੀਜੀ ਹੋਈ ਫ਼ਸਲ ਖੁਸ ਜਾਣ ਦਾ ਉਹਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸੀ।

"ਜਵੀ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਜੋਗੇ ਪੱਤੇ ਹੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।"

ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨਿਰਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੱਡ ਭੰਨ ਕੇ ਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਚੱਜਾ ਕਾਮਾ ਵੀ ਸੀ। ਚਲਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਸਾਹ ਲੈ ਲੈਣਾ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਲੋੜ ਪਈ ’ਤੇ ਉਹ ਗਭਰੂਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬੜਾ ਹਠੀਆ ਸਰੀਰ ਸੀ ਉਹ।

ਮੁੱਕੀ ਪੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕਹੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਆਰੇ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਛਾਲੇ ਪੈ ਗਏ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਸਿਰੜ ਨਾ ਹਾਰਿਆ। ਅੰਤ ਉਹਨਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਘੁਮਾਂ ਜਵੀ ਬੀਜ ਹੀ ਲਈ।

"ਬੱਸ, ਬੜੀ ਏ ਖੂਹ 'ਤੇ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਮਸਾਂ ਏਨੀ ਹੀ ਪਾਲਣਗੇ। ਬਾਕੀ ਦੀ ਕਿਤੇ ਚਾਰ ਛਿੱਟਾਂ ਪੈਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਅਗਲੀ ਫ਼ਸਲ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾ ਲਵਾਂਗੇ।" ਧਰਮ ਸਿੰਘ