'ਜਨਤਾ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ' ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇ ਜ਼ਰਾ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।

ਪੂਰਾ ਇਕ ਘੰਟਾ ਜਨਤਾ ਦੇ ਦੋਹਾਂ 'ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਤਕਾਂ' ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਦਰਖ਼ਾਸਤਾਂ ਵਾਲੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਪਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਖਲੇ ਰਹੇ। ਉਠਣ ਲੱਗਿਆ 'ਇਨਸਾਫ ਦੇ ਢੰਡੋਰਚੀ' ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਹੱਛਾ ਫਿਰ, ਜਨਾਬ। ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਛ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਹੀ। ਉਹ ਏਥੋਂ ਦਾ ਸਿਟਿੰਗ ਅਲਾਟੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕੀਤਾ ਕੀ ਜਾਵੇ। ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਦਾ ਭਰਾ ਏ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਲਾਹਮਾ ਦੇਂਦੀ ਰਹੇਗੀ ਕਿ ਭੱਠ ਪਈ ਤੁਹਾਡੀ ਲੋਕ-ਸੇਵਾ, ਜਿਹੜੇ ਏਨਾ ਕੰਮ ਵੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਸਾਕ ਈ ਏਹੋ ਜਿਹਾ ਏ।"

"ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਆਪਣਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਕੁਛ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਏ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਲਾਹਮਾ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦੇਂਦੇ।" ਤਸੀਲਦਾਰ ਨੇ ਵਿਦਾਇਗੀ ਦਾ ਹੱਥ ਮਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

ਦਰਖ਼ਾਸਤਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਓਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ 'ਇਨਸਾਫ਼' ਮਿਲਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਾ ਲੱਗਦੀ। ਬਸ, ਇੱਕ ਮਿੰਟ। ਪਰ ਉਹ ਲੋਕ ਹੀ ਨਾਸ਼ੁਕਰੇ ਸਨ, ਜੋ 'ਨਿਆਏਯਾਲੇ' ਵਿਚੋਂ ਬੁੜਬੁੜ ਕਰਦੇ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ।

ਉਦਾਸ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਏਹਾ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ; "ਬਾਬਾ। ਤੇਰਾ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਏ। ਤੂੰ ਏਥੋਂ ਦਾ ਸਿਟਿੰਗ ਅਲਾਟੀ ਏਂ, ਤੇਰਾ ਹੱਕ ਕੌਣ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਏ। ਤੂੰ ਜਲੰਧਰ ਜਾ ਕੇ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ।"

ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਰੱਜਵੀਂ ਧੂੜ ਫੱਕੀ। ਏਸ ਨਾਲ ਉਹਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਉਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, 'ਰਾਮ ਰਾਜ' ਵਿਚ ਉਹਦੇ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ 'ਇਨਸਾਫ਼ ਘਰ' ਦਾ ਕੁੰਡਾ ਖੜਕਾ ਰਹੇ ਸਨ।

ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਨੇ ਉਹਦੇ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਖਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਵੇਖ ਸਰਦਾਰਾ! ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਪੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਏਥੋਂ ਦੇ ਪੀਰਾਂ ਚੂਰਮੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂਉਂ ਮੰਨਣਾ। ਤੇ....।"

"ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿਹੋ।" ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਾਹਲੇ ਪੈ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਦੂਜਾ ਰਸਤਾ ਇਹ ਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਾ ਕੇ ਓਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਵੋ। ਉਪਰ ਉਥੋਂ ਦੇ ਪਟਵਾਰੀ ਤੇ ਤਸੀਲਦਾਰ ਤੋਂ ਰੀਪੋਰਟ ਕਰਵਾਓ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਕਾਬਲੇ ਕਾਸ਼ਤ ਹੈ ਯਾਨੀ ਕਿ ਓਸ ਵਿਚ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਫੇਰ