ਕੁਛ ਲੀਡਰਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਰ ਸਮਝਦਾਰ ਫ਼ੌਜੀ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਕੁਛ ਚੁਭਵੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਵੀ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੋਸ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦਾ ਸੀ ਵੀ ਸੱਚਾ। ਕੋਈ ਲੀਡਰ ਬਣਨ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹੱਦੋਂ ਟੱਪ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਏਥੋਂ ਤਕ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਅਸੀਂ 'ਪੰਚ ਸ਼ੀਲ' ਦੇ ਹਾਮੀ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਕਿਸੇ ਮੁਲਕ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ। ਅਸਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇਗਾ ਵੀ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਅੱਗੋਂ ਓਹਾ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਾਂਗੇ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਤਿਆ ਸੀ: ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ। ਜਿਸ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਅਸਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਜਦ ਅਸਾਂ ਲੜਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ?.. ਜਿਹੜਾ ਰੁਪਇਆ ਫ਼ੌਜਾਂ 'ਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਵੇਂ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਲਾਉਣ, ਨਹਿਰਾਂ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੁਲਕ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਉੱਨਤੀ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਬਣ ਸੱਕੇ। ਭਲਾ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਜੋਂ ਕੁਛ ਫ਼ੌਜ ਰੱਖਣੀ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਜਵਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਸਤੇ ਰੱਖ ਲਏ ਜਾਣ। ਹੋਰ ਏਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਕੀ ਇਹ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ? ਦੇਸ਼ ਉੱਨਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਵਾਨ ਸੜਕਾਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਮਕਾਨ ਉਸਾਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਜੀ। ਟੈਂਕ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕਟਰ ਚਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਆਬਾਦ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਖਾਣ ਜੋਗਾ ਅਨਾਜ ਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਨ ?.. ਮੁਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਮੁਲਕ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਵਾਧੂ ਭਾਰ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਵਾਧੂ ਭਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ, ਦੇਸ਼ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ।....।"

ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਇਨਸਾਨ ਕੋਈ ਵਾਰ ਹੱਦੋਂ ਟੱਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਿਹੜਾ ਮੁਲਕ ਨਵਾਂ-ਨਵਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਬੋਲਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੋਵੇ, ਓਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੁਛ ਅਨਹੋਣੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਣੇ ਕੋਈ ਅਨੋਖੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਨਵੇਂ ਲੀਡਰ ਬਣਨ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ, ਦਾ ਨਸ਼ਾਨਾ ਇੱਕੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਕੁਛ ਨਵੀਆਂ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ੁਭਚਿੰਤਕ ਸਾਬਤ ਕਰੇ। ਪਰ