ਪਵੇ।” ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਪਤੀ ਦਾ ਦਿਲ ਧਰਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ।

"ਜਸਬੀਰ ਉਹ ਮਿਲੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਸਾਡੀ ਕਿਸਮਤ। ਉਂਞ ਪ੍ਰੀਤੂ ਹੋ ਜਿਉਂਦਾ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਆਹੰਦਾ ਏ, ਉਹ ਜਿਊਂਦਾ ਏ।"

"ਹੱਛਾ ਲੰਮੇ ਪੈ ਜੋ। ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਜੀ ਵੀ ਘਟਦਾ ਏ ਪਿਆ।"

ਦੋਵੇਂ ਜਣੇ ਲੰਮੇ ਪੈ ਗਏ, ਪਰ ਫੇਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ। ਦਿਨੇ ਜਸਬੀਰ ਨੇ ਪੇਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ। ਉਹਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੀ, ਦੋ ਦਿਨ ਵਾਂਢੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਲ ਪਰਚ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਲਾਹ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 'ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਦਿਨੇ ਅੱਠ ਵਜੇ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੱਦਾਖ਼ ਤੇ ਨੀਫਾ ਵਿੱਚ ਦੋਹੀਂ ਥਾਈਂ ਚੀਨੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲੋਂ ਤਾਰ ਆ ਗਈ। ਲਿਖਿਆ ਸੀ, "ਛੁੱਟੀ ਕੈਂਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਫੌਰਨ ਆਪਣੀ ਰਜਮੈਂਟ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੋ।" ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਤੁਰ ਗਿਆ।

੩.

ਚੀਨ ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰਵਾਦੀ, ਲੜਾਈ ਪਸੰਦ ਰਾਜ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਚਾਰਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਚਾਰ ਵਾਸਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਧਨ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਰਾਜ-ਸੱਤਿਆ ਹੱਥ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਜੰਗੀ ਤਿਆਰੀ ਵੱਲ ਹੀ ਦਿੱਤਾ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ-ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਚੀਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕੁਛ ਨਾ ਕੁਛ ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਨਾ-ਜੰਗੀ ਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੇ। ਲਾਊਸ ਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀਰਨ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਵੀ ਹਾਲੇ ਸਮਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ