ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਵੇਖ ਕੇ ਦੰਗ ਰਹਿ ਗਈ। ਚੀਨੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉੱਚੀਆਂ ਬਾਹੀਂ ਕਰਕੇ 'ਹਿੰਦੀ ਚੀਨੀ ਭਾਈ ਭਾਈ' ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਲਾਏ ਤੇ ਪੰਡਤ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਸਹਿਹੋਂਦ ਦੇ ਅਸੂਲ 'ਪੰਚ ਸ਼ੀਲ' ਨੂੰ ਪਰਵਾਨ ਕਰਕੇ ਦੋਸਤੀ ਪੱਕੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਟ ਹੈ।

ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਸਹਿਜ-ਸਹਿਜ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਖ਼ਰ ਚੀਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਚੀਨੀ ਹਾਕਮ ਇਹ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਣ ਕਿ ਸਾਰੇ ਝਗੜੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਸਫਾਈ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠੇ ਜਾਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੀ ਚੀਨੀ ਭਾਈ ਭਾਈ ਹਨ ਤੇ ਅੰਤ ਉਹ ਦਿਨ ਵੀ ਆਇਆ, ਜਦ ਚੀਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸੰਨ 62 ਦਾ ਸਤੰਬਰ-ਅਕਤੂਬਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ ?

ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਏਹਾ ਸਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਠੀਕ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਪਰਮਾਣੂ ਤਾਕਤਾਂ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਖਲੀਆਂ ਸਨ। ਟੱਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਲਗਭਗ ਅੱਧੀ ਵਸੋਂ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਝਗੜਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜੇਹੇ ਆਜ਼ਾਦ ਟਾਪੂ 'ਕਿਊਬਾ' ਦਾ ਸੀ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਥੱਲੇ ਕਿਊਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਮਦਦ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਇਹ ਉਸਦੀ ਹਿੱਕ ਉੱਤੇ ਰੂਸ ਦਾ ਫ਼ੌਜੀ ਅੱਡਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਿਊਬਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾ ਲਈ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਪਰਮਾਣੂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਭੈ ਤੋਂ ਕੰਬ ਉੱਠੀ। ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰੂਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪੱਖੀ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ ਸਮੂਲਚੋਂ ਮਿਟ ਜਾਣਗੇ। ਉਜੜੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਡਟਣ ਵਾਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੋ ਚੀਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਠਾਨ ਲਈ। ਚੀਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਵਿਉਂਤ ਕਿਊਬਾ ਦੀ ਗੜਬੜ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਏਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੱਤ ਸਤੰਬਰ 1962 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਜ਼ਰਵ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ