ਗਈ। ਦੂਰ ਖਲੋਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਚਾਂਦ ਮਾਰੀ ਵਾਂਗ ਓਸੇ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਵਸਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਗੱਭਰੂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਛਾਨਣੀ ਵਾਂਗ ਛੇਕੋ ਛੇਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਡਿੱਗਾ ਵੀ ਤਾਂ ਸੂਰਮਾ ਮੂੰਹ ਭਾਰ ਡਿੱਗਾ। ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮਰਦ ਨੇ ਵੈਰੀ ਵੱਲ ਕੰਡ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਉਂ ਸਮਝੋ, ਕਿ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰ ਗਿਆ।

"ਦੂਸਰਾ ਵਰਣਨਯੋਗ ਨਾਮ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਮਾਹਲ ਕਲਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਨੀਫ਼ਾ ਵਿਚ 'ਤਵਾਂਗ' ਦੇ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੋ, ਕਿ ਭਾਰਤ ਏਸ ਲੜਾਈ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਾਂ ਇਉਂ ਕਹੋ, ਕਿ ਲੜਾਈ ਅਚਨਚੇਤ ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਆਣ ਪਈ। ਸਾਡੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਬੜੀ ਥੋੜੀ ਫ਼ੌਜ ਸੀ। ਬੱਸ ਮਸਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਮਨ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਜੋਗੀ। ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਡੀ ਸਰਹੱਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲੋਂ ਚੀਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਸਨ। ਪਿੱਛੋਂ ਇਮਦਾਦੀ ਕੁਮਕ ਭੇਜਣੀ ਤੇ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਇਸ ਚੌਂਕੀ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਪੰਜ ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ, ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੀਨਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜਾਹ ਜਾਂ ਸੌ ਤੱਕ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨੇ 'ਤਵਾਂਗ' ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਸਣੇ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਛਾਤੀ ਤਾਣ ਕੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਡਟ ਗਿਆ। ਕੁਛ ਸਮਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਗੋਲੀ ਵਰ੍ਹੀ। ਅੱਧੇ ਕੁ ਸਾਥੀ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਪੰਜ-ਸੱਤ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਐਨ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਗੋਲੀ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੱਟ ਵਿੱਚ ਦੀ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਫੁੱਟ ਕਾਫ਼ੀ ਮਾਰੂ ਸੀ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿ ਉਹ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੋਂ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਤਿਉੜੀ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਤੁਸਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ? ਛੋਟੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਦੀ ਤੋਪ ਦਾ ਗੋਲਾ ਵੱਜ ਕੇ ਸ. ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੀ ਵਾਲੇ ਦੀ ਲੱਤ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਪਰਨੇ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਕੇ ਲੱਤ ਬੰਨ੍ਹ ਲਈ, ਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਾਂ ਵੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਔਲਾਦ ਹਾਂ। ਏਸ ਫੁੱਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਨੱਸ ਜਾਵਾਂ? ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਤਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੋ। ਇਹ ਸੀ ਬਹਾਦਰੀ। ਸੂਬੇਦਾਰ