ਲਗਭਗ ਚੀਨੀ ਸੈਨਾ ਮਾਰੀ ਗਈ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕੌਮੀ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ ਚਸੂਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 'ਵੀਰ ਚੱਕਰ' ਦਿੱਤਾ।

"ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਾਕੀ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਵਿਖਾਈ ਹੈ। ਜਾਟ, ਮਰਹੱਟੇ, ਗੋਰਖੇ, ਡੋਗਰੇ ਸਭ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਛ ਬਹਾਦਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਫ਼ੌਜੀ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮੇਜਰ ਧਨ ਸਿੰਘ ਥਾਪਾ ਨੂੰ 'ਪਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ' ਮਿਲੇ ਹਨ। ਮੇਜਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਮੇਜਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਮੇਜਰ ਐਮ. ਐਸ. ਚੌਧਰੀ, ਸਿਪਾਹੀ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਹਾਂਵੀਰ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਵੀਰ ਚੱਕਰ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣੋ ਵੀ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕੌਮ-ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ-ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਕੁਛ ਫ਼ਿਰਕਾ ਪ੍ਰਸਤ ਲੋਕ ਸਿੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਤੰਗ-ਖ਼ਿਆਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਖਿਆਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਦੇਸ਼- ਭਗਤ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਹਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

"ਹੁਣ ਆਖ਼ਰੀ ਸਵਾਲ ਹੈ, ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਕਵੱਲੀ ਲੜਾਈ ਕਿਉਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ? ਪਹਿਲੇ ਹੱਥੋਂ ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੀ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀਆਂ। ਸੋ, ਜਦ ਅਸਾਂ ਏਧਰੋਂ ਹੱਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕੁਛ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੜਬੜ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਾਂਗ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਿਆ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਗ਼ੈਰ ਦਾ ਹਮਲਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਇਕ ਮੁੱਠ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਸਭ ਨੇ ਇਕ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਨੇ ਜੋ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਦੇਸ਼-ਪਿਆਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸਲਾਹੁਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਤੇ ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਏਨੀ ਏਕਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਫਤਹਿ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।

"ਦੂਸਰਾ ਕਾਰਨ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ