ਐਨੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਟਰਕਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਹੀ ਚੀਹੜਾ ਜਾਂ ਲੱਜ-ਲੱਥਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਲਛਮਨ ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਠਣ ਦੇਂਦਾ।
"ਆਹ ਮੋਟੀ ਸੁਰਖੀ ਕੀ ਏ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਕੀ ਲਿਖਦਾ ਏ। ਵਰਕੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵੇਖੋ ਨਾ ਜ਼ਰਾ। ਭਲਾ ਅਮਰੀਕਾ ਕੀ ਆਹੰਦਾ ਏ, ਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਕੀ ਵਚਾਰ ਨੇ।.... ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਗਵਾਂਢੀ ਪੱਠੇ ਅਯੂਬ ਤੇ ਭੁੱਟੋ ਮੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ। ਅੱਜ ਨਵੀਂ ਧਮਕੀ ਕੀ ਦਿੱਤੀ ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਚਾਲ ਏ।..... ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਕੁਛ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਏ, ਜਾਂ ਅਜੇ ਵੀ 'ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਮ ਸਵਾਹਾ' ਦਾ ਪਾਠ ਈ ਚੱਲ ਰਿਹੈ। ਅਹੁ ਦੂਜਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੇਖੋ ਨਾ। ਹਮਾਤੜ ਅਨਪੜ੍ਹ ਬੰਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਈ ਵੇਖਣਾ ਹੋਇਆ ਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਖ਼ਾਲੀ ਜੇਬ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਜਲੇਬੀਆਂ ਵੱਲ ਵਿਹੰਦਾ ਏ। ਸੁਣਾ ਦੇਹੋ ਕੁਛ।"
ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗੀਲਾ ਬੰਦਾ ਸੀ ਲਛਮਨ ਚਾਹ ਵਾਲਾ।
ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਉਹਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਤੇ ਉਚੇਚੀ ਰੌਣਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਸਿਆਸੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜੇਹੀ ਮਜਲਸ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ। ਫਿਰ ਜਿਸ ਦਿਨ 'ਕਾਮਰੇਡ' ਆ ਜਾਵੇ, ਅਜਲਾਸ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸੜਕ ਦੇ ਦੂੱਜੇ ਪਾਸੇ ਖਲੀ ਵੱਡੀ ਸਾਰੀ ਟਾਹਲੀ ਦੀ ਛਾਂ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ। ਲਛਮਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੰਜੇ ਹੋਰ ਛਾਵੇਂ ਡਾਹ ਦੇਂਦਾ। ਫਿਰ ਰਣ-ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੌਣਕ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ।
"ਅਮਲੀਆ! ਧਰ ਦਿਆਂ ਚਾਹ, ਕਿ ਅਜੇ ਕਾਮਰੇਡ ਨੂੰ ਉਡੀਕਣਾ ਏਂ ?" ਲਛਮਨ ਨੇ ਨਿੱਤ ਚਾਹ ਦੇ ਗਾਹਕ ਅਮਲੀ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।
"ਧਰ ਦੇਹ। ਕਾਮਰੇਡ ਘਰੋਂ ਤਾਂ ਤੁਰ ਪਿਆ ਸੀ। ਕਿਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਈ ਅੜ ਗਿਆ ਏ। ਲੀਡਰੀ ਦਾ ਚਸਕਾ ਏ ਨਾ। ਜਿਥੇ ਕਿਸੇ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਓਥੇ ਗੱਲੀਂ ਰੁਝ ਗਿਆ। ਵਿਚਾਰਾ ਕੀਹਦਾ ਹੰਮਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਤੁਰੇ।" ਅਮਲੀ ਨੇ ਕਾਮਰੇਡ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
"ਸਿਰਫ਼ ਚਸਕਾ ਈ ਏ! ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਕਈ ਪਾਪੜ ਵੇਲੇ, ਕਈ ਪੱਤਣ ਤਰੇ ਪਰ ਭਾਉ। ਲੀਡਰੀ ਹੱਥ ਨਾ ਆਈ।" ਕਰਮ ਸਿੰਘ 'ਭਾਊ' ਨੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
ਕਾਮਰੇਡ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲਾਂ ਅਕਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕੁਛ ਗਰਮ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬਣ ਗਿਆ। 'ਕਾਮਰੇਡ' ਖ਼ਿਤਾਬ ਓਦੋਂ ਦੀ
