"ਮਖ : ਉਡੀਕ ਉਡੀਕ ਕੇ ਥੱਕ ਲੱਥੇ ਆਂ ਕਿ।" ਅਮਲੀ ਨੇ ਕੁਰਸੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਮੱਥੇ ਅੱਗੇ ਡੱਠੀ ਕੁਰਸੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਓਥੋਂ ਉਹਦਾ ਧਿਆਨ ਸਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
"ਲੈ ਫੜ ਉਇ ਮੁੰਡੂ। ਚਾਹ ਰੱਖ।" ਲਛਮਨ ਨੇ ਪਹਾੜੀਏ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
ਤੇਰਾਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਮੈਲੇ ਕੁਚੈਲੇ ਮੁੰਡੂ ਨੇ ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕੇਤਲੀਆਂ ਤੇ ਕੱਪ ਦੋਹਾਂ ਮੇਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤੇ।
"ਲਉ ਨਾਲੇ ਚਾਹ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲਵੋ ਤੇ ਨਾਲੇ ਰਣ-ਕੱਛ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਕੁਛ ਸਮਝਾਓ।" ਅਮਲੀ ਨੇ ਕਾਮਰੇਡ ਦੇ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
"ਲੜਾਈ ਤਾਂ-ਆਹੁੰਦੇ ਨੇ- ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਏ।" ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਰਾਮ ਚੰਦ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ।
"ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਭਾਣੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਏ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਕਸਤਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਰੁਕਿਆ ਏ। ਇਹ ਹਮਲਾ ਉਹਨੇ ਸਾਡੀ ਤਾਕਤ ਜੋਹਣ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਏ ਹੁਣ ਉਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਕਰੋ।" ਗੱਲ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਾਮਰੇਡ ਚਾਹ ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਰਨ ਆਫ਼ ਕੱਛ ਗੁਜਰਾਤ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪਾਕਸਤਾਨ ਨੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਾਕਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਟੈਂਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਵੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਛੱਡ ਬੇਟ 'ਤੇ ਬੜੀ ਸਖ਼ਤ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਮੁੱਠਭੇੜ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਚੋਖਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਲੱਦਾਖ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਦੇ ਕਨਾਰੇ ਕਾਰਗਿਲ ਦੀਆਂ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਚੌਕੀਆਂ ਪਾਕਸਤਾਨ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਈਆਂ। ਨਾਲ ਹੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੜਾਈ ਦਾ ਦੁਸਰਾ ਮੋਰਚਾ ਖੋਹਲਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਦੋਹਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਪੱਛਮੀ ਤਾਕਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਅਜੇ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਮਰੀਕਾ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਪਾਕਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਠੰਢਿਆਂ ਕਰਕੇ ਰਣ-ਕਛ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਜੂਨ ਤੀਹ (1965) ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ
