ਵੀ ਮੰਗਵੇਂ ਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਵੀ ਮੰਗਵੀਂ। ਫੇਰ ਲੜਾਈ ਕਿਸ ਬਲ-ਬੂੜੇ 'ਤੇ ਕਰੇਗਾ ?" ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਭਾਊ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

"ਫੇਰ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਕਿਉਂ ਭੈੜੀ ਪੈਂਦੀ ਏ ? ਏਹਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਤ ਦਾ ਰੇੜਕਾ ਮੁੱਕੇ।" ਲਛਮਨ ਨੇ ਕਾਹਲੇ ਪੈ ਕੇ ਕਿਹਾ।

"ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੁਕਮ ਲੈ ਦਿਹੋ, ਲਾਹੌਰ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤਿੱਜੇ ਦਿਨ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ।" ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਖਲੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਇਕ ਨੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਚੋਖੇ ਚਿਰ ਦਾ ਖਲਾ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ।

"ਫ਼ੌਜੀ ਜਵਾਨਾ! ਨਿਰਾ ਲਾਹੋਰ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਮੁਲਕ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰੂਸ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਛ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਕਸਤਾਨ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਮਾਰ ਸਹਿ ਲੈਣ ਦੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਏਸੇ ਵਾਸਤੇ ਲੜਾਈ ਟਾਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੇ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਇਸ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਹੈ। ਆਹ ਰਨ-ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਜੇਹੀ ਝੜਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਫ਼ੌਜਾਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਏਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡਾ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਇਆ ਖਰਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਾਂ ਸੋਚੋ, ਵੱਡੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ।" ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਏਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਏ ਖ਼ਰਚ ਬਾਰੇ ਉਹਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਇਲਮ ਹੋਵੇ।

"ਫੇਰ ਪਾਕਸਤਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਇਉਂ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਪੰਗਾ ਲੈਣ ਦਾ ਚਾਰਾ ਕਰਦੀ ਏ।" ਕਿਰਪਾ ਰਾਮ ਸੇਠ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਭਰੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। "ਪਾਕਸਤਾਨ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ।"

"ਭੁੱਟੋ ਨੂੰ ਏਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਕੀ। ਜੰਗ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਪੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਗ਼ਰੀਬ ਜਨਤਾ 'ਤੇ। ਭੁੱਟ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਨਤਾ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਜੰਗਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਏ। ਨਾਲੇ ਓਸ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਹੋਰ ਰਾਹ ਵੀ ਕਿਹੜਾ ਏ, ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਈ ਰੱਖਣ ਦਾ। ਅਠਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੁਛ ਸਵਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਸੰਵਾਰਨਾ ਕੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦੇਣ ਦਾ ਹੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਜ਼ਾਦ ਮੁਲਕਾਂ ਦਾ ਜਮਾਂਦਰੂ ਹੱਕ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਚੂਹੇ ਦੇ ਪਨਸਾਰੀ ਬਣਨ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸੁੰਢ ਦੀ ਗੰਢੀ ਆ ਗਈ ਏ, ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਮਸਲਾ : ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੂ