ਬਣਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਨੇ। ਜਦੋਂ ਗੱਦੀ ਡੋਲਣ ਲੱਗਦੀ ਏ, ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਰੋਲਾ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਨੇ। ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵੀ ਇਹ ਏਸੇ ਵਾਸਤੇ ਸਹੇੜਨ ਲੱਗੇ ਨੇ। ਆਖ਼ਰ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰ ਵੀ ਜਦ ਦੂਸਰੇ ਮੁਲਕ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਸ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਏ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਮਦਰਦੀ ਕੁਛ ਸਮੇਂ ਵਾਸਤੇ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਏਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਾਕਸਤਾਨ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹਮਲਾ ਕਰੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ।" ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

"ਫੇਰ ਕੀ ਬਣੇਗਾ?" ਕਿਰਪਾ ਰਾਮ ਨੇ ਬੜੀ ਚਿੰਤਾ ਭਰੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। "ਸਾਡਾ ਤਾਂ ਏਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੰਮ ਠੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਏ। ਅੱਗੇ ਉਧਾਰ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆ ਕੇ ਕੰਮ ਸਾਰ ਲਈਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਕੋਈ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਥੜੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇਂਦਾ।"

"ਬਣਨਾ ਕੀ ਏ। ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਕੇ ਵੇਖ ਲੈਣਗੀਆਂ। ਜਿਹੜੀ ਧਿਰ ਮਾਰ ਖਾਵੇਗੀ, ਉਹਦੇ ਦੋਸਤ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅੱਗੇ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਸੁਲ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਇਗੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੁਲ੍ਹਾ ਵੀ ਬਹੁਤੀ ਪੱਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੁਲ੍ਹਾ ਪਿੱਛੋਂ ਲੜਾਈ ਤੇ ਲੜਾਈ ਪਿੱਛੋਂ ਸੁਲ੍ਹਾ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਰਹੇਗਾ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਗ਼ੈਰ-ਕੁਦਰਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਮੁਲਕ ਫੇਰ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।"

"ਕਾਮਰੇਡ ਸਾਹਬ! ਸਾਨੂੰ ਬਰਕੀ ਵੱਲੇ ਮੂੰਹ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿਹੋ। ਤੇ ਮੁਲਕ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ। ਇਹ ਪਾਕਸਤਾਨੀ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਜੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖਲੋ ਗਏ ਤਾਂ ਨਾਂ ਵਟਾ ਦਿਉ ਜੇ।" ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਟ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹਦੀ ਸੁਰਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਰਕੀ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ।

"ਕਾਹਲਾ ਨਾ ਪਉ, ਗੱਭਰੂਆ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਭ ਚਾ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਅੰਤ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।"

"ਖਵਰੇ ਕਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇਗੀ ?" ਕਾਮਰੇਡ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਟੋਕ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਬੋਲ ਉਠਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਉੱਲੀ ਵੀ ਲੱਗ ਗਈ ਏ ਖਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ। ਸਰਕਾਰ ਅੱਜ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇ, ਭਲਕ ਹੁਡਿਆਰਾ, ਪਰਸੋਂ ਬਰਕੀ ਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਲਾਹੌਰ 'ਤੇ ਝੰਡਾ ਝੁਲਦਾ ਵੇਖ ਲਵੋ।"

“ਖ਼ੈਰ, ਲੜਾਈ ਤਾਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਚਾਹਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਵੀ ਲੈਣਗੀਆਂ। ਪਰ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਲੱਗਾ।"