ਛੱਬੀ ਅਗਸਤ, ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ, ਘੁੱਪ ਹਨ੍ਹੇਰ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਾਢੇ ਨੌ ਵੱਜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਮੇਜਰ (ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ) ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਡਿਆਲ ਆਪਣੇ ਚੋਣਵੇਂ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਸੰਘਣਾ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਸਤਾ। ਜਵਾਨ ਬੜੇ ਸੰਭਲ ਸੰਭਲ ਕੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਚਾਨਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਮਤਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਟਿਕਾਣੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਏ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਉਹ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਠੇਡੇ ਖਾਂਦੇ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਦੇ ਚਾਰ ਵਜਦਿਆਂ ਤਕ ਉਹਨਾਂ ਪਹਿਲੀ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਜਵਾਨ ਉਥੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਜਰ ਡਿਆਲ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਸਤਾਈ ਅਗਸਤ, ਸਵੇਰ ਦੇ ਨੌਂ ਵਜਦਿਆਂ ਤਕ ਉਹ 'ਸਾਰ' ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਪੁੱਜੇ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਭਾਵੇਂ ਜਵਾਨ ਥੱਕ ਗਏ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਡਿਆਲ ਜੋਧੇ ਨੇ ਉਥੇ ਰੁਕਣਾ ਠੀਕ ਨਾ ਸਮਝਿਆ। ਸਫਲ ਓਹਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਹਾਮੀ ਹੋਣ। ਔਕੜਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਮੰਜ਼ਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਵਜੇ ਤੱਕ ਡਿਆਲ ਦਾ ਜਥਾ 'ਗੁਡਵਾਲੀ ਗਲੀ' 'ਤੇ ਜਾ ਗੱਜਿਆ। ਏਥੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਚੰਗੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਿਕਟ ਸੀ। ਵੈਰੀ ਬੜੀ ਬੇਫ਼ਿਕਰੀ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਿਗਰਟਾਂ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਆ ਧਮਕਣ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਖ਼ਿਆਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਤਦ ਲੱਗਾ, ਜਾਂ ਡਿਆਲ ਨੇ ਸ਼ੇਰਵਾਈ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਬੱਸ, ਦੱਸ ਪੰਦਰਾਂ ਮਿੰਟ ਦੀ ਮੁੱਠਭੇੜ ਹੋਈ। ਕੁਝ ਵੈਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਪਕੜੇ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਨੱਸਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ। ਨੱਸਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਗਏ। ਉਹ 'ਜਾਨ ਬਚੀ ਲਾਖੋਂ ਪਾਏ' ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਢਲਵਾਨ ਉਹਲੇ ਛਪਨ ਹੋ ਗਏ।

ਦਿਨ ਦਾ ਬਾਕੀ ਸਮਾਂ ਡਿਆਲ ਨੇ ਉਸ ਪਿਕਟ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ। ਏਥੋਂ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਉਹ ਚੋਟੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਦੱਰਰਾ ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਦੇ ਐਨ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਸਿੱਧੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ। ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੱਕ ਮਾੜੀ ਮਾੜੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਵੈਰੀ ਨੇ ਉਪਰੋਂ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਡਿਆਲ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਢਿੱਲ ਮੱਠ ਨਾ ਆਈ। ਉਹ ਹਰ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਪਹਾੜੀ ਫ਼ਤਹਿ ਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

"ਵੇਖੋ ਜਵਾਨੋ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣ।" ਤੀਹ ਸਾਲਾ ਗਭਰੂ ਮੇਜਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਡਿਆਲ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਭਬਕ ਕੇ ਕਿਹਾ। "ਪਿਛਲੀਆਂ ਪੀਹੜੀਆਂ ਦੇ ਸਾਡੇ