ਵੱਡੇ ਬੇਗਾਨਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਲੜਦੇ ਰਹੇ ਨੇ। ਕਦੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਲਿਬੀਆ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਲੜਨੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸਤੇ, ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਵਾਸਤੇ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਅਣਖ ਤੇ ਮਰਦਾਊਪੁਣੇ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਕੁਝ ਜਵਾਨ ਏਥੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲਣਗੇ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਵੀ ਸਾਡਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ। ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ।"

ਵਰ੍ਹਦੇ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਛੇ ਵਜੇ ਹੀ ਡਿਆਲ ਨੇ ਫਿਰ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਤ ਵੱਜਦੇ ਤੱਕ ਉਹ ਇਕ ਨਾਲੇ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾ ਪੁੱਜੇ। ਪਹਾੜੀ ਨਾਲੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਵੀ ਭਰ ਉਛਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਾਲਾ ਵੀ ਉਚਾਟ ਤੋਂ ਨਿਵਾਣ ਵੱਲ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਉਂਦਾ ਬੜਾ ਤੇਜ਼ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੀਂਹ ਵੀ ਪੈਰੋ ਪੈਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੱਤ ਵਜੇ ਹੀ ਚੋਖਾ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੈਰ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਵੈਰੀ ਦਾ ਵੀ ਖ਼ਤਰਾ ਸੀ। ਸ. ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਟੁੰਬਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਵੇਖੋ ਜਵਾਨੋ! ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਾਹ ਦਰਿਆ ਅਟਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰੋਕ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਸਣੇ ਫ਼ੌਜ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰਦੇ ਕਹਿਰੀ ਅਟਕ ਵਿੱਚ ਦੀ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਵੀ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੈ। ਮੈਂ ਏਸ ਨਾਲੇ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਅਟਕ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਰਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ ਲੱਗੇਗੀ। ਆਓ ਮੇਰੇ ਮਗਰ ।"

ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, "ਅਸੰਭਵ ਸ਼ਬਦ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸੂਰਮੇ ਜੋ ਚਾਹੁੰਣ, ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।" ਮੇਜਰ ਡਿਆਲ ਆਪਣੀ ਟੋਲੀ ਸਣੇ ਨਾਲੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੀਂਹ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਏਥੋਂ ਅੱਗੇ ਸਿੱਧਾ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਡਿਆਲ ਦੇ ਜਥੇ ਨੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰਾਹ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਰਾਹ ਕਾਹਦਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਡਾਂਡਾ-ਮੀਡਾ। ਨਾ ਰਾਹ, ਨਾ ਡੰਡੀ, ਔਬੜ ਬਿਖੜਾ ਪੈਂਡਾ। ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਅੜਦੇ ਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਲਤਾੜਦੇ ਉਹ ਅਠਾਈ ਅਗਸਤ ਦੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਜਾ ਪੁੱਜੇ। ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਦਮ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਅੱਠ ਵੱਜਦਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕ 'ਬੰਨ੍ਹ' ਉੱਤੇ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਡਿਆਲ ਨੇ ਉਥੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਆੜ ਲੈ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੀ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਏਸ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਗੋਲੀ ਵਰੁਨ ਲੱਗ ਪਈ।