"ਸਰਦਾਰ ਪਿਆਰਾ ਸਿਹਾਂ। ਲਛਮਣ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਲੁਕਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। : ਤੁਸੀਂ ਹੱਦ ਟੱਪੋ, ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਓ, ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਮਗਰ ਔਂਦੇ।" ਲਛਮਣ ਨੇ ਹਿੱਕ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

"ਕਿਤੇ ਉਹ ਗੱਲ ਨਾ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਅਖੇ; ਜਿਹੜੇ ਆਹੰਦੇ ਸੀ ਮਰਾਂਗੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ, ਛੱਡ ਕੇ ਮਦਾਨ ਭੱਜ ਗਏ।" ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਕ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਲਛਮਣ ਦੀ ਅਣਖ ਨੂੰ ਜੋਹਿਆ।

"ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹੁੰਦੀ ਉ ਸਰਦਾਰ ਪਿਆਰਾ ਸਿਹਾਂ। ਜਿੱਥੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦਾ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਡੁਲ੍ਹੇਗਾ, ਓਥੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਲਹੂ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿਆਂਗੇ। ਮੇਜਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਡਿਆਲ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੇ ਸਾਡੇ ਲਹੂ ਗਰਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਨੇ।" ਲਛਮਣ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।

"ਵਾਹ। ਜੰਮਣਾ ਈ ਓਹੋ ਜੇਹੇ ਮਰਦ ਦਾ ਸੋਹੰਦਾ ਏ। ਹੋਰ ਗੀਦੀ ਦਾ ਕੀ ਜੰਮਣਾ, ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਕੀੜਾ।" ਅਮਲੀ ਨੇ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਇਕ ਲਛਮਣ ਕੀ, ਲੋੜ ਪਈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮਗਰ ਹੋਣਗੇ।"

"ਬੱਸ, ਏਹਾ ਜੋਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਭਰੋਸੇ ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਸ ਏ। ਜਿਸ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮਗਰ ਆਮ ਜਨਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਹਾਰਦੀ।" ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਕਹੀ।

"ਹਾਰਨ ਦਾ ਤਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ ਈ ਮੂੰਹੋਂ ਨਾ ਕੱਢੇ ਖਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਸਾਹਿਬ। ਕੇਰਾਂ ਹੱਦੋਂ ਟੱਪਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲ ਲੈਣ ਦਿਹੋ ਫੇਰ ਵੇਖਿਓ।" ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਜਲੇਬੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਹਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਅੱਜ ਕੁਝ ਅਨੋਖਾ ਜੋਸ਼ ਸੀ।

"ਹੱਦੋਂ ਟੱਪਣ ਵਾਲਾ ਸਵਾਲ ਵੀ ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਜਾਪਦਾ ਏ।" ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। "ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਫੇਰ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਬਲਦੀ 'ਤੇ ਤੇਲ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਏ। ਹੁਣ ਇਸ ਵਾਰ ਇਹ ਲੜਾਈ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਭੜਕ ਕੇ ਰਹੇਗੀ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੁਣਦੇ ਆਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿਗੜਦੇ ਈ ਜਾਪਦੇ ਨੇ।"

"ਕਾਮਰੇਡ ਸਾਹਬ, ਸਾਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਕੱਖ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਜੇ ਪੈਂਦੀ। ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਤੁਸੀਂ।" ਲਛਮਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ।

"ਸੁਣ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਲੁਟੇਰੇ ਇਸ ਹੌਸਲੇ 'ਤੇ ਭੇਜੇ ਸਨ ਕਿ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਉਲਟ ਦੇਣਗੇ, ਪਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭੁੱਟੋ ਦੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸੇ। ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਲ ਪਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ