ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਬਰਕੀ ਵਿਚੋਂ ਧੱਕ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵੱਲ ਨਹਿਰੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਰਕੀ ਦੇ ਥਾਣੇ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾ ਝੰਡਾ ਝੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਫਤਹਿ ਦੇ ਨਾਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਇਹ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਸੱਟ ਪਈ। ਬਰਕੀ ਦੀ ਸ਼ਕੱਸਤ ਨਾਲ ਉਹਦਾ ਲੱਕ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਦੁਬਾਰਾ ਬਰਕੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਣ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆ ਰਿਹਾ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸੀ। ਸੋ ਈਚੋਗਲ ਨਹਿਰ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਪੁਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਣ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

"ਨਹਿਰ ਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਪਾਸੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤੀ ਜਵਾਨ ਆਮ੍ਹਣੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਛਾਤੀਆਂ ਤਾਣੀ ਖੜੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚ- ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਨਹਿਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਜੈਨਰਲ ਹਰਕਿਸ਼ਨ 'ਸਿੱਥਲ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡੀ ਪਾਲਿਸੀ ਅਜੇ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਨਹੀਂ।"

"ਸਾਹਬ! ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਦਿਨ ਦੀ ਮੁਹਲਤ ਹੋਰ ਦਿਹੈ ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਡੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਈਆਂ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਿੰਨਾ ਜੋਸ਼ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਲੈਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।

"ਨਹੀਂ ਬਹਾਦਰੋ! ਮੇਜਰ ਜੈਨਰਲ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੇਵਲ ਈਚੋਗਿਲ ਨਹਿਰ ਤੱਕ।"

੧੩.

ਰਾਤ ਦੇ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੋਂ ਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਰਕੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਘਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਨਾਇਕ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਲਾਗੇ ਹੀ ਹੌਲਦਾਰ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ, ਸਿਪਾਹੀ ਤਾਰਾ ਚੰਦ ਤੇ ਲਾਸ ਨਾਇਕ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਜਵਾਨ ਥਕੇਵੇਂ ਨਾਲ ਚੂਰ ਹੋਏ ਪਏ