ਉਹ ਹੋ।
"ਜਾ ਮੁੜ ਜਾਹ ਜੱਟਾ ਮਿਰਜ਼ਿਆ
ਮੇਰੀ ਲੋਥ 'ਤੇ ਵੈਣ ਨ ਪਾ।
ਆਪਾਂ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ
ਆਪੇ ਲਏ ਨੇ ਲੰਬੂ ਲਾ।"
'ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮੈਂ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਲੱਬੂ ਲਾਇਆ ਸੀ। ਨੂਰਾਂ ਨੇ ਪੂਜਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਦੋਸ਼ ਮੇਰਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਗਲਤੀ ਦੀ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤਣੀ ਪਈ ਏ।
ਨੀਵੀਂ ਪਾਈ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਪਿਆ। ਘਰ ਪਰਤਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਹਨੇ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਫਿਰ ਕੇ ਵੇਖੇ, ਜਿਥੇ ਕਦੇ ਉਹ ਨੂਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਨੂਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਾਨ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੱਟ 'ਤੇ ਬਹਿ ਕੇ ਉਹਨੇ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤੂ ਨੇ ਰੋਟੀ ਖਾਧੀ ਸੀ। ਪ੍ਰੀਤੂ ਤੇ ਨੂਰਾਂ। ਨੂਰਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ। ਦੋਵੇਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਜਿੰਦਾਂ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਘੁਲੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਘਰ ਪਰਤਿਆ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਉਹਦੇ ਸਾਥੀ ਚਾਹ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ।
"ਪਿਆਰਾ ਸਿਹਾਂ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ? ਸਾਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਪਿਆ ਛੱਡ ਕੇ ਤੁਰ ਗਿਆ ਸੈਂ ?" ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਹੌਲਦਾਰ ਨੇ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
"ਬਾਬਾ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ, ਕੁਛ ਨਾ ਪੁਛ।" ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਹੋਈ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ।
"ਸੱਚ ਆਹਨਾਂ ਏਂ। ਉਹ ਜੂਹਾਂ, ਉਹ ਗਲੀਆਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਬਚਪਨ ਮਾਣਿਆ ਹੋਵੇ।" ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਾਹ ਦਾ ਕੱਪ ਥੱਲੇ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਬਹਿ ਜਾਹ। ਚਾਹ ਪੀ ਲੈ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਜਾਪਦਾ ਏ-ਰਾਤ ਸੁੱਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਈਆਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਨੇ।"
"ਨੀਂਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਫੇਰ ਕੀ ਸੀ" ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਲਾਗਲੇ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਅੰਦਰਲੀ ਬੇਚੈਨੀ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਪਰਗਟ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
"ਲੈ ਫੜ, ਚਾਹ ਪੀ।" ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਾਹ ਦਾ ਕੱਪ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ।
"ਨਾਇਕ ਸਾਹਬ! ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਓਦਰਿਆਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ। ਅਜੇ ਤਾਂ ਆਪਾਂ ਲਾਹੌਰ ਲੈਣਾ ਏ। ਲਓ ਫੜੋ। ਖਾਉ ਪੀਓ ਕੁਛ।" ਲਾਸ ਨਾਇਕ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵਿਆਂ ਦੀ ਭਰੀ ਹੋਈ ਪਲੇਟ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਅੱਗੇ ਧਰ ਦਿੱਤੀ।
