ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਾਜੂ, ਸੋਗੀ, ਅਖਰੋਟਾਂ ਤੇ ਬਦਾਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਰੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਜਵਾਨ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁੱਕੇ ਫਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।

"ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਏ। ਉਹ ਤਾਂ ਆਪਾਂ ਲੈਣਾ ਏਂ, ਭਲਕੇ ਨਾ ਸਹੀ, ਪਰਸੋਂ ਸਹੀ।" ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

"ਵਿਚਾਰਾ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ।" ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਾਕ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

"ਸੁੱਚਿਆ।" ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਤਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਲੁਕਿਆ ਬੈਠਾ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਉਹਦੀ 'ਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, "ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਭਲਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਬਹਿ ਕੇ ਚਾਹ ਪੀਵਾਂਗੇ। ਘਰ ਵੀ ਸਾਡਾ ਏ। ਚਾਹ ਵੀ ਪੀ ਰਹੇ ਆਂ। ਇਕ ਤੂੰ ਈ ਨਹੀਂ।"

“ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਹਾਂ। ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਂ ਏਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ। ਜਾਣਦੇ ਆਂ, ਸੁੱਚਾ ਤੇਰਾ ਦੋਸਤ ਸੀ ਪਰ ਏਥੇ ਤਾਂ ਕਈ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਨੇ, ਇਕ ਭਰਾ ਗੋਲੀ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਏ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਲਲਕਾਰੇ ਮਾਰਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਫ਼ੌਜੀ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਵੀ ਏਹੋ ਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਉਹ ਮੋਇਆਂ ਨੂੰ ਰੋਣ ਬਹਿ ਜਾਏ ਤਾਂ ਲੜੇ ਕਿਵੇਂ। ਤਕੜੇ ਹੋਵੋ ਸਾਰੇ। ਐਧਰ ਸੁਣੋ। ਤੋਪਾਂ ਦੀਆਂ 'ਵਾਜ਼ਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੰਗਾਰ ਰਹੀਆਂ ਨੇ।" ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦੇਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀਦਾ।"

“ਦਿਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਬਾਬਾ। ਅੱਜੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਤਾਂ ਤਿਆਰ ਆਂ। ਪਰ....।" ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਾਕ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

"ਇਹ 'ਪਰ' ਕੀ ਉਇ।" ਬੋਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਛ ਰੋਹ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

"ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਤਾਂ 'ਪਰ' ਪ੍ਰੰਤੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।"

"ਸਗੋਂ ਕੋਈ ਬੋਲਣ ਬੂਲਣ ਤਾਂ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆ ਗਈ, ਨਾਇਕ ਸਾਹਿਬ।" ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਛ ਸੰਗਦਿਆਂ ਝਿਜਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

"ਬਹੁਤ ਕੁਛ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਏ, ਗੱਜਣ ਸਿਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਕੁਛ। ਮੈਂ ਸੋਚਦਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਏ? ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਿਆ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਏਥੋਂ ਮਾਰ ਭਜਾਇਆ। ਹੁਣ ਸਾਡਾ ਜ਼ੋਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ, ਅਸਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਏਥੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਏ। ਇਹ ਲੜਾਈਆਂ ਝਗੜੇ, ਇਹ ਖੂਨ ਖ਼ਰਾਬਾ। ਕੀ ਝਮੇਲਾ ਏ ਇਹ।"

"ਪਿਆਰਾ ਸਿਹਾਂ। ਅਜੇ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ।