ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਕਸੂਰ ਆ ਗਈ। ਏਹਾ ਈਚੋਗਿਲ ਨਹਿਰ ਖੇਮਕਰਨ ਤੇ ਕਸੂਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀ ਲੰਘਦੀ ਏ। ਕਸੂਰ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਬੜੇ ਮੋਰਚੇ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਓਥੇ ਹੱਦ ਟੱਪ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਖੇਮਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਇਕ ਚਾਲ ਖੇਡੀ। ਸਾਡੇ ਜਵਾਨ ਖੇਮਕਰਨ-ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟੇ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਇਸ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਾਰੇ ਟੈਂਕ ਲੈ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹਦੇ ਮੋਹਰਲੇ ਟੈਂਕ ਡਿੱਬੀ ਪੂਰੇ ਤੱਕ ਆ ਪੁੱਜੇ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤ 'ਆਸਲ ਉਤਾੜ' ਕੋਲ ਸੀ। ਸਾਡੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ 'ਆਸਲ ਉਤਾੜ' ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਠਾਉਣਾ ਪਿਆ। ਨੌ-ਦਸ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਸਤਾਨਵੇਂ ਟੈਂਕ ਤਬਾਰ ਹੋਏ।"

"ਸਤਾਨਵੇਂ!" ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਭਾਊ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

"ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ ਸਨ। ਨੌ ਟੈਂਕ ਅਸਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਚਾਲੂ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਏ। ਕੁਛ ਦਾ ਅਮਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨੱਸ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੁਛ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਚਿੱਟੇ ਝੰਡੇ ਖੜੇ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਕੈਦੀ ਬਣ ਗਏ। ਟੈਂਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਾਂ ਇਉਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਇਹ ਮੈਦਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਂਕਾਂ ਦਾ ਕਬਰਸਤਾਨ ਹੈ। ਏਥੇ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 'ਫਸਟ ਆਰਮਡ ਡਵੀਜ਼ਨ' ਦਾ ਜੈਨਰਲ ਆਫ਼ੀਸਰ ਕਮਾਂਡਰ ਮੇਜਰ ਜੈਨਰਲ ਨਾਸਿਰ ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਏ. ਆਰ. ਸੰਮੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਜੈਨਰਲ ਦੀ ਲੋਥ ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ ਪਿੱਛੇ ਹੱਟਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਗਈ ਪਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਦੀ ਲੋਥ ਸਾਡੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ, ਛੇ ਮੇਜਰ ਤੇ ਛੇ ਹੋਰ ਫ਼ੌਜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਸਾਡੇ ਕੈਦੀ ਬਣ ਗਏ।"

"ਚਲੋ, ਜਾਨ ਤਾਂ ਬਚਾ ਲਈਓ ਨੇ।" ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਗ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

'ਏਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਯੋਧੇ ਨੇ ਵੀ ਕਮਾਲ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਵਖਾਈ ਏ।"

"ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇਂ?" ਭਾਊ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਟੰਗਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ।

"ਕਿਉਂ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ?" ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਭਾਊ ਵੱਲ ਤਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਛੇ ਕਰੋੜ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੱਸਦੇ ਨੇ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਉੱਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤੇ ਸਾਡੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਫ਼ਸਰ ਮੁਸਲਮਾਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਸਾਂ,