ਇਹ ਸੀ, ਕੰਪਨੀ ਕੁਆਰਟਰ ਮਾਸਟਰ ਹੋਲਦਾਰ ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ। ਉਹਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਟੈਂਕ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ। ਚੌਥੇ ਟੈਂਕ ਉੱਤੇ ਉਹ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਗੋਲਾ ਉਹਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਜਾ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਸੂਰਮਾ ਇਉਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਿਆ।"

"ਸ਼ਹੀਦ ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ।" ਹੌਲਦਾਰ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਖਲੀ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

"ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਓ। ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਕਿ....।" ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੇ ਵਾਕ ਅਧੂਰਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

"ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਕੁਛ ਨਾ ਪੁੱਛੇ। ਇਕ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਬਦਲੇ ਮਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨੇ। ਫ਼ੌਜੀ ਭਰਤੀ ਕਿਤੇ ਹੁੰਦੀ ਏ, ਤਾਂ ਗੱਭਰੂ ਏਨੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਭਰਤੀ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਞ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਥਾਂ ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕੰਟੀਨਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ। ਫ਼ੌਜੀ ਟਰੱਕ ਲੰਘਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੱਲੋ ਮੱਲੀ ਰੋਕ ਕੇ ਖੁਆਉਂਦੇ ਪਿਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਚੰਗੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਆਣੀਆਂ ਆਪ ਜਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਨੇ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਓਪਰੇ ਸਿਪਾਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤ-ਭਰਾ ਹੋਣ। ਇਕ ਫ਼ੌਜੀ ਨੇ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ। ਇਕ ਅਧਖੜ ਉਮਰ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਮਾਈ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਬਾਲਟੀ ਲਈ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਟਰੱਕ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ਮੇਰਾ ਵੀ ਪੁੱਤ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਏ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਓ। ਮੈਂ ਦੁੱਧ ਪਿਆਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਣਾ।" ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ-

"ਮਾਂ ਕੋਈ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਛੱਡ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ।" ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਮਾਈ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਛਾਤੀ ਤਾਣ ਕੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਖਲੋ ਗਈ। ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਜਾਣਦੇ ਓ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋ ਕਹਿ ਦਿਓ ਜੇ, ਵੈਰੀ ਦੀ ਗੋਲੀ ਮਰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹਿੱਕ ਡਾਹ ਕੇ ਝੱਲੇ। ਜਾਂ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰੋ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਏ। ਗੀਦੀਆਂ ਵੰਗ ਕੰਡ ਵਿਖਾ ਕੇ ਨੱਸ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਬੱਤੀ ਧਾਰਾਂ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਾਂਗੀ।"

"ਵਾਹ! ਧੰਨ ਜਨਮ ਏ ਉਸ ਮਾਈ ਦਾ।” ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ।

"ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਜਜ਼ਬਾ ਏ, ਜਿਸ ਦੇ ਭਰੋਸੇ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ, ਜਿੱਤ ਸਾਡੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਲੋਕ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਨੇ, ਚੰਦੇ ਦੇ ਰਹੇ ਨੇ। ਨਰੋਏ ਬੰਦੇ ਫੱਟੜ ਜਵਾਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣਾ ਲਹੂ ਦੇ ਰਹੇ ਨੇ। ਫਿਰ ਮੋਰਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮਗਰ ਆ ਰਹੇ ਨੇ। ਤੁਸੀਂ ਐਧਰ ਈ ਵੇਖ ਲੋ ਖਾਂ, ਆਹ ਸਾਡਾ ਲਛਮਣ ਸ਼ੇਰ।