ਇਹਨੇ ਮਣ ਪੱਕੇ ਜਲੇਬ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਆਪਣੇ ਪੱਲਿਓਂ। ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਧੁਰ ਓਥੇ ਚੱਲਣਾ ਏ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਜਵਾਨ ਲੜ ਰਹੇ ਨੇ।"

"ਭਈ, ਫਿਰ ਸਰਦਾਰ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।" ਲਛਮਣ ਖ਼ੁਸ਼ ਸੀ, ਕਿ ਉਹ ਬਚਨ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਉਤਰ ਪਿਆ ਸੀ।

"ਪਰ ਅੱਜ ਪਿਆਰਾ ਸੂੰਹ ਕਿਉਂ ਚੁੱਪ ਚੁੱਪ ਏ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਈ।" ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਤਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

"ਕੁਛ ਉਦਾਸ ਜਾਪਦਾ ਏ।" ਕੋਲੋਂ ਅਮਲੀ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

"ਕਾਮਰੇਡ ਸਾਹਬ! ਈਚੋਗਿਲ ਨਹਿਰ ਟੱਪਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਦਿਓ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਭੇਜ ਦਿਹੇ। ਵਿਹਲੇ ਬੈਠੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਤਾਂ ਉਦਾਸ ਈ ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਏ। ਐਧਰ ਵਾਘਾ ਫਰੰਟ ਉੱਤੇ ਭੇਜ ਦਿਹੋ ਸਾਨੂੰ। ਵੇਖਿਓ ਫਿਰ।" ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿਲ ਦੀ ਕਹਿ ਸੁਣਾਈ।

"ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਏ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਫਤਹਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ। ਜਿਸ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਤੁਸਾਂ ਪੈਟਨ ਟੈਂਕਾਂ ਤੇ ਸੈਬਰ ਜੈੱਟ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਫਤਹਿ ਪਾਈ ਏ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੰਨ ਗਈ। ਐਹਨਾਂ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਇਕ ਸੌ ਛਪੰਜਾ ਟੈਂਕ ਤਬਾਹ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਨੇ। ਹਾਂ ਸੱਚ, ਇਕ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਤਾਂ ਭੁੱਲ ਈ ਚੱਲਿਆ ਸਾਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਪਠਾਨਕੋਟ, ਪਟਿਆਲੇ, ਅੰਬਾਲੇ ਤੇ ਆਦਮਪੁਰ ਕੋਲ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੁਛ ਆਦਮੀ ਉਤਾਰੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਹੱਥੀ ਹੀ ਫੜ ਲਏ ਸਨ। ਫਿਰ ਟੈਂਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੁਣ ਹਵਾਈ ਲੜਾਈ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਏ। ਇਕ ਦੋ ਜਹਾਜ਼ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰੋਜ਼ ਈ ਡੇਗ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।"

"ਮਖ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਖੰਘਣ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ।" ਰੋਹਬ ਨਾਲ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੱਥ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁੱਛ ਉੱਤੇ ਸੀ।

"ਹੱਛਾ, ਹੁਣ ਆਗਿਆ ਦਿਹੈ। ਪਰਸੋਂ ਜਾਂ ਚੌਥ ਅਸੀਂ ਫੇਰ ਆਵਾਂਗੇ। ਸਿਵਲ ਦੇ ਟਰੱਕ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ ਆਉਂਦੇ ਈ ਨੇ। ਭਾਈ, ਇਹਨਾਂ ਟਰੱਕਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ। ਐਨ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤਕ ਸਾਮਾਨ ਲਿਆ ਪੁਚਾਉਂਦੇ ਨੇ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੱਚੇ ਬੱਚੇ ਅੰਦਰ ਅੱਜ ਅਥਾਹ ਜੋਸ਼ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਏ।"

"ਕਾਮਰੇਡ ਸਾਹਬ! ਏਸੇ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਫ਼ੌਜ ਲੜਿਆ ਕਰਦੀ ਏ। ਜੇ ਸਿਵਲੀਅਨ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮਗਰ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦਿਲ ਹਾਰ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਏ।" ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੇ ਵੱਡੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਹਾ।