"ਸਾਰੀ ਛਾਤੀ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਛਾਨਣੀ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਮਰਦ ਓਨਾ ਚਿਰ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡਦਾ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਬੇਸੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਨਹੀਂ ਪਿਆ।"

"ਉਹਨੂੰ ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਰਕਾਰ ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਾਬ ਦੇਵੇਗੀ।"

"ਅਮਲੀਆ। ਖ਼ਤਾਬਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਮੂਲੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਅਨਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨੇ ਹੱਕਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ, ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਈ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਈਮਾਨ, ਇਨਸਾਫ ਜਾਂ ਤਰਫਦਾਰੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਿਸੇ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਾਬਾਂ ਦੇ ਗਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਣਿਆ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਤਾਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸੋ, ਸਾਡੇ ਇਹ ਸਿਰਲੱਥ ਯੋਧੇ ਚਿਰ ਤੱਕ ਯਾਦ ਰਹਿਣਗੇ। ਸਰਕਾਰ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟਾ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਤੇ ਛੋਟਾ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਬਣਨਾ ਹੈ। ਮੇਜਰ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਇਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਸੁਣੋ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਏ। ਉਹਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਫੱਟ ਨਾ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ। ਪੱਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਜਕੜਿਆ ਪਿਆ ਏ। ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ੍ਰੀ ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜੀ ਉਹਦੀ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਗਏ। ਅੱਗੋਂ ਸ. ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਜੀ। ਖਿਮਾ ਕਰਨਾ। ਮੈਂ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਲੂਟ ਕਰਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਮਤਲਬ, ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਧਿਆਨ ਸੀ। ਧਰਮ ਕੀ ਏ ? ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ।"

"ਵਾਹ। ਸੂਰਮਾ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਪਿਆ ਵੀ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਿਆ।" ਅਮਲੀ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਹਿਲਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

"ਅਮਲੀਆ! ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪੈਣ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਅਸਲੀ ਦੋਸ਼- ਭਗਤੀ, ਧਾਰਮਿਕਤਾ, ਜਾਂ ਬਹਾਦਰੀ ਇਸੇ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।" ਕਾਮਰੇਡ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

"ਆਹੰਦੇ ਨੇ, ਕੋਈ ਤਾਰਾਪੁਰੀਆ ਵੀ ਬੜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਏ।" ਲਛਮਣ ਹੋਰ ਬਹਾਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਵੀ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ।

"ਹਾਂ! ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਕਰਨਲ ਏ. ਬੀ. ਤਾਰਾਪੁਰ।"