ਤਾਕਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਹੈ।" ਸੋ ਤਾਕਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਅਸਾਂ ਸਿਆਲਕੋਟ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਕਸੂਰ ਸਾਡੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਥੱਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਅਸਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਅਸਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਟੈਂਕ ਤੋੜੇ ਹਨ। ਜਹਾਜ਼ ਡੇਗੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਰਗੋਧਾ, ਚਕਲਾਲਾ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ, ਬੰਨੂੰ, ਕੁਹਾਟ ਆਦਿ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤਬਾਹ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚਾਲੀ ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰ ਇਕ ਦਿਨ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਮੁੱਕਦੀ ਗੱਲ ਅਸਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਪੁੱਜ ਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਜਨਤਾ ਦਾ ਗਿਣ ਮਿਥ ਕੇ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ। ਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ। ਪਹਿਲੇ ਹੱਥ ਉਹਨਾਂ ਜੋਜ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਸੀਤ ਉਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ। ਪੰਜਾਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਉੱਥੇ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਜੰਮੂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੁਧਿਆਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਆਲਮਗੀਰ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸਰ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ, ਪਰ ਦੋਹੀਂ ਥਾਂਈਂ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਖੁੰਝ ਗਏ ਤੇ ਬੰਬ ਪਾਸ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ।

"ਉਹ ਆਪ ਜੁ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।" ਅਮਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਮਕ ਸ਼ਰਧਾ ਸੀ।

"ਏਥੇ ਹੀ ਬੱਸ ਨਹੀਂ। ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਤੇ ਸਕੂਲ ਉੱਤੇ ਬੰਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਕਰਤੂਤ ਅੰਬਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੌ ਅੱਠ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸੈਂਟ ਪਾਲ ਦਾ ਗਿਰਜਾ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।"

"ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਏ ? ਸਾਨੂੰ ਏਹ ਦੱਸੋ।" ਆਪਣੇ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਲਛਮਣ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।

"ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ? ਫ਼ੌਜੀ ਨੁਕਸਾਨ ਸਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹੋਇਆ ਏ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਹਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਇਕਾਨਵੇਂ ਟੈਂਕ ਤਬਾਹ ਹੋਏ ਨੇ ਤੇ ਸਾਡੇ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਚੌਂਹਠ ਜਹਾਜ਼ ਬਰਬਾਦ ਹੋਏ ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਤੀ। ਹਾਜੀ ਪੀਰ ਤੇ ਪੁਣਛ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈਆਂ ਨੇ। ਸਿਆਲਕੋਟ- ਪਸਰੂਰ ਰੇਲਵੇ ਲਾਇਨ ਅਸਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਏ ਭਾਵ ਫਲੋਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੁਛ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਸਾਡਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੈ।"

"ਅੱਛਾ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਏਸ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਕੀ ਨਿਕਲੇਗਾ ?" ਅਮਲੀ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

"ਸਿੱਟਾ ? ਕੁਛ ਮਾਵਾਂ ਬੇ-ਔਲਾਦ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਕੁਛ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਕੁਛ ਬੱਚੇ ਯਤੀਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਵਜੋਂ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਭਾਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਿਰ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ।" ਕਾਮਰੇਡ