ਨੇ ਬੜੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

"ਬੱਸ ? ਐਨੇ ਖੂਨ ਖ਼ਰਾਬੇ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਏਨਾ ਹੀ ?"

"ਅਮਲੀਆ। ਚੇਤੇ ਰੱਖੋ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮੁਲਕ ਨੂੰ ਵੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ। ਏਸ ਵਾਸਤੇ ਸਾਡੇ ਨੇਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਆਓ ਸਾਰੇ ਝਗੜੇ ਆਪਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਨਜਿੱਠ ਲਈਏ। ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤ ਵਰਤਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਸਤੇ ਛੱਡ ਦੇਈਏ।"

“ਭਈ, ਸੁਲ੍ਹਾ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕੋਈ, ਪਰ ਹੰਕਾਰਿਆ ਇਆ ਬੰਦਾ ਸਮਝਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰ ਅਮਲੀਆ। ਹੁਣ ਆਪੇ ਸਮਝ ਜਾਣਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਦੱਸੋ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਚਾਹ ਦਾ ਬਿੱਲ ਕੀਹਦੇ ਜੁੰਮੇ ਏ ?" ਭਾਊ ਨੇ ਸਾਰਿਆਂ ਵੱਲ ਝਾਤੀ ਪਾਰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਸੇਠ ਦੇ ਜੁੰਮੇ।" ਅਮਲੀ ਨੇ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਉਠਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

"ਹੱਛਾ, ਤਾਹੀਂ ਸੇਠ ਸ਼ਹਿ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਏ ? ਅੱਜ ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਵੱਚ ਬੋਲਿਆ ਤੱਕ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਬਾਨ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।"

'ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਤਾਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ। ਬਾਕੀ ਖੈਰ ਏ।"

"ਕਾਮਰੇਡ ਸਾਹਬ! ਪੈਸੇ ਤਾਂ ਹੈਗੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਏਸੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਲੜਾਈ ਮੁੱਕੇਗੀ ਕਦੋਂ।"

"ਸੇਠਾ! ਇਹ ਤੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੀ ਜਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਏ ਕਿ ਲੜਾਈ ਛੇਤੀ ਕ ਜਾਵੇ।... ਵੇਖੋ ਮੁਕਣੀ ਈ ਏ ਅੰਤ। ਸਦਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਲੜਾਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀ।"

ਇਤਿਹਾਦੀ ਸਭਾ ਵੱਲੋਂ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਦੋਵੇਂ ਮੁਲਕ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਪਿੰਡ ਰਣੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਹੱਦ ਟੱਪੀ। ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਨਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵਾਰੀ ਆਈ ਭਾਰਤੀ ਨਾ ਦੀ। ਬਰਕੀ ਦੀ ਫ਼ਤਹਿ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 'ਜਾਹਮਣ' ਤੱਕ ਈਚੋਗਿਲ ਹਿਰ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਰਕੀ ਵਾਂਗ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗੜ੍ਹ 'ਡੋਗਰਾਈ' ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ੜਕ ਉੱਤੇ ਵੱਸਿਆ ਟਾਊਨ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਅੱਖ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸੀ।

ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਮੇਜਰ ਜੈਨਰਲ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ। 'ਸਨੇ ਡਗਰਾਈ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਠਾਣੀ। ਇਕ