"ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਫਰੰਟ ਵਾਲੇ ਜਵਾਨ ਆਪਣੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਕਰਨਲ ਹਾਇਡ ਤੇ ਮੇਜਰ ਤਿਆਗੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣਗੇ। ਸ਼ੇਰਵਾਈ ਹੱਲਾ।" ਪਿੱਛੋਂ ਵਾਇਰਲੈੱਸ 'ਤੇ ਮੇਜਰ ਜੈਨਰਲ ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

ਮੇਜਰ ਤਿਆਗੀ ਤੇ ਕਰਨਲ ਹਾਇਡ ਨੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਏਨਾ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰਨ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਪਿਆ। ਅਗਲੇ ਮੋਰਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਡੋਗਰਾਈ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੱਕ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ। ਪਰ ਇਕ ਇਕ ਇੰਚ ਧਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਲਹੂ ਨਾਲ ਰੰਗ ਛੱਡੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭੈਅ ਬਹਿ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਹੱਲਾ ਰੋਕਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਖ਼ਾਸ ਕਰ 'ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ' ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹ ਅਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਵਾਜ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਸਹਿਮ ਜਾਂਦੇ।

ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਦਬਾਉ ਕਾਰਣ, ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪਾਸਿਓਂ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਮੈਦਾਨੀ ਮੋਰਚੇ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਬੱਕਰਾਂ ਨੇ ਡੋਗਰਾਈ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸ ? ਆੜ ਵਿੱਚ ਬਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ 'ਤੇ ਅੱਗ ਵਰ੍ਹਾਈ।

ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਬੇ-ਮਿਸਾਲ ਸੀ। ਇਕ ਪਾਸਿਓਂ ਜਾਟ ਰਜਮੈਂਟ ਤੇ ਇਕ ਪਾਸਿਓਂ ਸਿੱਖ ਰਜਮੈਂਟ ਸਿਰਾਂ ਧੜਾਂ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਲਾ ਕੇ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਕ ਸੂਰਮਾ ਗੋਲੀ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਨ ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡਦੇ ਦੂਣੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ। ਮੌਤ ਦਾ ਭੈਅ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੋਂ ਉਠ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਕੋ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ, ਡੋਗਰਾਈ ਦੀ ਫਤਹਿ।

ਇਸ ਮੋਰਚੇ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਬੜੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਲੜੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਪਿੱਛੇ ਲਲਕਾਰ ਰਹੇ ਸਨ, "ਗਾਜ਼ੀਓ। ਏਸੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਓ। ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਨਾਲੋਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿਹੋ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਹਾਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਡੋਗਰਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲਾਹੌਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਣ-ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਨਹਿਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਡੇ ਹੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ। ਬੱਸ ਤਕੜੇ ਹੋ ਕੇ ਲੜੇ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ। ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ।"

ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰਾ ਹੋਰ ਤੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਾਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੱਕ ਲੜਾਈ ਡੋਗਰਾਈ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਈ। ਪਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਬੰਕਰ ਅਜੇ ਕਾਇਮ ਖਲੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਬੈਠਾ ਵੈਰੀ ਕਹਿਰ ਦੀ ਅੱਗ