"ਫਿਰ ਉਹ ਗਿਆ ਕਿਥੇ ?” ਇਲਮਦੀਨ ਉਹਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਪਿਆ।
"ਵੇਖਾਂ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਏ ਤੇ ਇਹਨੂੰ ਐਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਏ।" ਫ਼ਾਤਮਾ ਨੇ ਡਾਢੀ ਘ੍ਰਿਣਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
ਇਲਮਦੀਨ ਨੇ ਫ਼ਾਤਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ-ਅਣਸੁਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਫੇਰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਉੱਠ ਨੱਸਾ। 'ਕੀ ਪਤਾ, ਅੰਞਾਣਾ ਕਿਤੇ ਘਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖੂੰਜੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ।
"ਲਉ ਬਾਬਾ ਇਲਮਦੀਨ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਜੇ।" ਰਮਜ਼ਾਨ ਨੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਪੰਜ ਸੱਤ ਮੁੰਡੇ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਚਿਆ ਅਸਬਾਬ ਕੱਢ ਰਹੇ ਸਨ।
"ਆ ਬਾਬਾ! ਆਪਣੇ ਯਾਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਤੂੰ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਵੰਡਾ ਲੈ। ਤਰਦਾ ਮਾਲ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਈ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਖਿਸਕ ਗਏ।" ਫੱਜੂ ਨੇ ਮੁਸਕੜੀਆਂ 'ਚ ਹੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
"ਖੂਹ ਪਿਆ ਉਇ ਹਿੱਸਾ ਵੰਡੌਣਾ। ਸੰਭਾਲੋ ਤੁਸੀਂ। ਦੱਸੋ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੀਤੂ ਵੇਖਿਆ ਜੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਮੁੰਡਾ ?” ਇਲਮਦੀਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
"ਪ੍ਰੀਤੂ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਦਾ ਏਂ ਐਸ ਵੇਲੇ। ਜਾਂ ਉਹ ਮਾਂ ਪਿਉ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੋਊ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਛੁਰੇ ਦੀ ਭੇਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਊ।" ਨਵਾਬ ਨੇ ਜ਼ਰਾ ਰੁੱਖੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।
"ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਖ਼ੌਫ਼ ਖਾਹੌ ਉਇ! ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਜੇ ਤਾਂ ਦੱਸ ਦਿਹੋ। ਮਾਸੂਮ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਕਾਹਦਾ ਵੈਰ।"
"ਕਸਮ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ, ਬਾਬਾ! ਅਸਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਸਾਡੇ ਔਣ ਤੋਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹ ਨੱਸ ਗਏ ਸਨ। ਰਮਜ਼ਾਨ ਨੇ ਜ਼ਰਾ ਨਰਮ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।
"ਪ੍ਰੀਤੂ! ਉ ਪ੍ਰੀਤੂ! ਮੈਂ ਆਂ ਇਲਮਦੀਨ। ਕਿਤੇ ਲੁਕਿਆ ਬੈਠਾ ਏਂ, ਤਾਂ ਆ ਜਾ। ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਆਹੰਦਾ।" ਇਲਮਦੀਨ ਨੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰੀਆਂ।
"ਬੁੱਢੇ ਦਾ ਸਿਰ ਫਿਰ ਗਿਆ ਏ।" ਨਵਾਬ ਨੇ ਚਿੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਛੇਤੀ ਕਰੋ ਉਇ। ਨਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਵੇਖੀਏ ਜ਼ਰਾ।"
ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਇਲਮਦੀਨ ਪਿਛਾਂਹ ਮੁੜ ਗਿਆ। "ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਪੈਲੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲੁਕਿਆ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ।" ਘਰ ਦੇ ਪਿਛਵਾੜੇ ਪੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਲਮਦੀਨ ਨੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰੀਤੂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਪ੍ਰੀਤੂ ਕਿਤੇ ਹੁੰਦਾ,
