ਤਾਂ ਵਾਜ ਦੇਂਦਾ। 'ਕਿਧਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।' ਸੋਚਦਾ-ਸੋਚਦਾ ਇਲਮਦੀਨ ਫੇਰ ਘਰ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਿਆ।
ਇਲਮਦੀਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਉਹ ਥਾਂ ਭਾਲ ਮਾਰੇ, ਜਿਥੇ ਵੀ ਉਹਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰੀਤੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਹਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਪਤਾ ਕੋਈ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਏਨੇ ਤਕ ਪਿੰਡ ਸਾਰਾ ਲਗਭਗ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
"ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਤਾਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਏ।" ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਿਆਂ ਇਲਮਦੀਨ ਖਾਲੜੇ ਨੂੰ ਉੱਠ ਦੱਸਿਆ।
ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੜਕ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੋਈ ਸੜਕ ਛੱਡ ਕੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚਦੀ ਲੁਕਦੇ ਛਿਪਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਾਨ ਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਕਦਮ ਉੱਤੇ ਯਮਰਾਜ ਬੈਠਾ ਪਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਫਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਏਹੋ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਇਹ ਭੈਅ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੁੱਪਚਾਪ ਤੁਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਸਭ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਮਾਰੇ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਬਾਲ ਵੀ ਰੋਂਦਾ ਤਾਂ ਮਾਂ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਦੇ ਕੇ ਵਾਜ ਵਿਚੋਂ ਘੁੱਟ ਲੈਂਦੀ। ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਕੰਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਸੁਣ ਲਿਆ ਤਾਂ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹੁਲਾਰੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਾਜ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
"ਮੈਂ ਆਖਿਆ! ਕਿਤੇ ਧਰਮ ਸੁੰਹ ਦਾ ਛੋਟਾ ਮੁੰਡਾ ਪ੍ਰੀਤੂ ਵੇਖਿਆ ਜੇ?"
ਕਿਸੇ ਲੰਘਦੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਇਲਮਦੀਨ ਧੀਮੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛ ਲੈਂਦਾ।
"ਕੌਣ ? ਬਾਬਾ ਇਲਮਦੀਨ ? ਤੂੰ ਕਿੱਧਰ ਐਸ ਵੇਲੇ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ।”
"ਮੈਂ ਈ ਆਂ, ਇਲਮਦੀਨ। ਵੇਖਿਆ ਜੇ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰੀਤੂ ?”
"ਨਹੀਂ"
ਇਲਮਦੀਨ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦਾ।
"ਕਿਤੇ ਪ੍ਰੀਤੂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੁਰ ਪਤਾ ?"
"ਇਲਮਦੀਨ ਏਂ! ਪ੍ਰੀਤੂ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ-ਲੱਭਦਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕਿਤੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਵੀ ਨਾ ਗੁਆ ਬਹੀਂ ਤੂੰ ?"
"ਬਚ ਜਾਇਓ ਉਇ! ਦੱਸ ਪਈ ਏ, ਅੱਗੇ ਹੁਡਿਆਰੇ ਵਾਲੇ ਰੋਹੀ ਦਾ ਪੁਲ ਮੱਲੀ ਬੈਠੇ ਨੇ।" ਅਗਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉੱਚੀ ਸਾਰੀ ਵਾਜ ਆਈ।
"ਹੈਂ ? ਭਾਵੇਂ ਧਰਮ ਸੁੰਹ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਓਥੇ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਮਾੜੀ ਵਾਪਰ ਗਈ ਹੋਵੇ।” ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਿਆਂ ਇਲਮਦੀਨ ਦਾ ਦਿਲ ਧੜਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
