ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੀਤੂ ਦੇ ਨਾ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਕਸੂਰ ਓਸੇ ਦਾ ਹੋਵੇ।

ਪਿਆਰੇ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹੀਂ ਢਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਨਿਰਾਸਤਾ ਨੇ ਉਹਦਾ ਦਿਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਇਲਮਦੀਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੱਗ ਕੇ ਸਹਿਜ-ਸਹਿਜ ਮਾਂ ਪਿਉ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਇਲਮਦੀਨ ਨੇ ਉਹਦੇ ਮੋਢੇ ਉਤਦੀ ਬਾਂਹ ਵਲ ਲਈ। ਨਿੱਕੀਆਂ- ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਦਿਲ ਧਰਾਉਣ ਦਾ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਰਾ ਸੀ।

"ਧਰਮ ਸਿਹਾਂ! ਬਹੁਤੇ ਨਿਰਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰੀਤੂ ਹੈ ਉਂਞ ਜਿਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਏਨੀ ਤਸੱਲੀ ਕਰ ਆਇਆਂ। ਵੈਸੇ ਆਦਮੀ ਬਥੇਰੇ ਮਰੇ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ। ਨਿਰੇ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਈ ਨਹੀਂ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਮਰੇ ਨੇ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਂਈਂ ਆਮੋ-ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਡਟ ਕੇ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ ਏ।" ਇਲਮਦੀਨ, ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਵੱਲ ਪਾਸਾ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਰਾਬਰ 'ਤੇ ਬਹਿ ਗਿਆ। "ਮੈਂ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਫੱਟੜਾਂ ਨੂੰ, ਇਕ-ਇਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਇਆ।" ਇਲਮਦੀਨ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਉਹ ਇਕੋ ਸਾਹੇ ਕਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, "ਫਿਰ ਮੈਂ ਜਣੇ ਖਣੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਏ, ਇਕ-ਇਕ ਘਰ ਆਪ ਫਿਰ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਏ। ਪ੍ਰੀਤੂ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਨਾਲੇ ਓਸ ਮਾਸੂਮ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵੈਰ ਵੀ ਕਾਹਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਡਰਦਾ ਈ ਕਿਧਰੇ ਨੱਸ ਗਿਆ ਏ। ਕੀ ਪਤਾ ਅੰਞਾਣੇ ਦਾ ਕਿਧਰ ਮੂੰਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਬੱਸ, ਜਾਂ ਉਹ ਜਾਮ੍ਹਣ ਨੂੰ ਭੱਜ ਗਿਆ ਏ ਤੇ ਜਾਂ ਭਾਵੇਂ, ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਈ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਘਰ ਤੇ ਜੂਹ ਮੈਂ ਛਾਣ ਆਇਆਂ।"

"ਇਲਮਦੀਨਾ। ਜੋ ਹੋਣੀ ਹੁੰਦੀ ਏ, ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ ਏ। ਤੇਰੇ ਸਾਡੇ ਕੀ ਵੱਸ। ਪ੍ਰੀਤੂ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਏਨੀ ਈ ਸਾਂਝ ਸੀ।" ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਦਾਸ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

"ਭਾਈ! ਤੇਰੀ ਆਸ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਾਂ। ਹੁਣ ਉਹ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਰੱਬਾ! ਮਾਂਵਾਂ ਮਰ ਜਾਣ ਪਰ ਪੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕੁਛ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹਾਏ, ਮੈਂ ਪ੍ਰੀਤੂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂਗੀ।" ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਧਾਹੀਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।

"ਭੈਣ ਦਲੀਪ ਕੁਰੇ। ਅੱਲ੍ਹਾ ਜਾਣਦਾ ਏ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਦੁੱਖ ਏ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸਮਤ 'ਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਏ ਵੇਖੋ, ਚਾਰ ਦਿਨ ਜ਼ਰਾ ਠੰਢ-ਠੰਢੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਏ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਲਾਂਗਾ। ਜਿੱਥੇ ਤਕ ਹੋ ਸਕੇਗਾ, ਮੈਂ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ। ਤੇ ਅੱਗੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਵੱਸ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਓਸ ਮਾਲਕ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ। ਹੋਰ।"