ਕੇ ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਫਨ ਤੇ ਲਕੜਾਂ ਜੋਗੇ ਪੈਸੇ ਵੀ ਕਿਥੇ ਹਨ। ਸੌਂਹ ਖਾਣ ਨੂੰ ਇਕ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
"ਆਖੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵਾਜ ਮਾਰ ਲਿਆਵਾਂ ? ਹੁਣ ਕੀਹਦੀ ਸੰਗ ਸੰਗੀ ਰਹਿ ਗਈ ਏ। ਮੇਰੇ ਆਖੇ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਪਰ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੋ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਏ, ਸੰਭਾਲ ਲੈਣ।" ਅਮਲੀ ਨੇ ਝਿਜਕਦਿਆਂ-ਝਿਜਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।
"ਤੇਰੇ ਔਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਏਹਾ ਸਲਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਂ। ਅੱਗੇ ਹੁਣ ਸਰਦਾਰ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਏ ਨਾ। ਸੱਦ ਲਿਆ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ। ਮੇਰੇ 'ਚ ਤਾਂ ਅਮਲੀਆ! ਕੋਈ ਤਾਣ ਨਹੀਂ ਜੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।" ਸੱਚ ਹੀ ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਾਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਅਮਲੀ ਜਾ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆਇਆ। ਅਮਲੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਆਰੇ ਨੇ ਨਿਉਂ ਕੇ ਸੱਸ ਸਹੁਰੇ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਾਏ। ਰਾਮ ਕੌਰ ਨੇ ਜਵਾਈ ਨੂੰ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਲਿਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸੋਮੇਂ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਆਪ ਮੁਹਾਰੇ ਵਹਿ ਤੁਰੇ।
ਸੜਕ ਦੇ ਖਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਬੂਝਿਆਂ ਦੇ ਅੜਤਲੇ ਪਿਆਰੇ ਨੇ ਲੱਕ ਜਿੱਡਾ ਡੂੰਘਾ ਟੋਆ ਪੁੱਟਿਆ। ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਅਮਲੀ ਨੇ ਮਰਨ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਉਦਾਲੇ ਦੇ ਲੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਲਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਂ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉੱਤੇ ਨਵ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉੱਤੇ ਮਿੱਟੀ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
"ਮੇਰੀਏ ਧੀਏ! ਅੰਤ ਦੀ ਵਾਰ ਵਾਸਤੇ ਸਾਥੋਂ ਚਾਰ ਲੱਕੜੀਆਂ ਵੀ ਨਾ ਸਰੀਆਂ।" ਰਾਮ ਕੌਰ ਨੇ ਨੋਂਹ ਦੀ ਕਬਰ ਉੱਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਧਾਹ ਮਾਰੀ।
"ਰਾਮ ਕੁਰੇ। ਸਬਰ ਕਰੋ ਹੁਣ। ਰੋਇਆਂ ਕਿਹੜਾ ਰੱਬ ਰੀਝਦਾ ਏ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਅਗ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ।" ਵਰਤਮਾਨ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਅਮਲੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
੧੩.
ਓਸੇ ਟਾਲੀ ਦੇ ਮੁੱਢ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਜੀ ਫੇਰ ਰਲ ਬੈਠੇ। ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੜਕੀ ਨੇ ਹੀ ਗੱਲ ਹਿਲਾਈ। ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਰਵਾਰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਜਸਬੀਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਬਾਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਹਰ ਗੱਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ 'ਸਤਿ
