ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

"ਨਹੀਂ, ਮਾਂ! ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹਾ ਜਾ ਪਤਾ ਕਰ ਆਵਾਂ। ਉਹ ਹਾਮੀ ਭਰਨਗੇ, ਤਾਂ ਫੇਰ ਚੱਲਾਂਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਤ ਏਥੇ ਹੀ ਕੱਟੋ।" ਪਿਆਰਾ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸੁਰ ਸਿੰਘ ਤੁਰ ਗਿਆ।

੧੪.

"ਬੇਬੇ ਜੀ।" ਮੇਰਾ ਹੰਮਾ ਨਾ ਤੋੜਿਓ। ਜਸਬੀਰ ਮੈਨੂੰ ਛੋਟੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਏ। ਸੋ, ਮੇਰਾ ਵੀ ਕੁਛ ਹੱਕ ਬਣਦਾ ਏ।" ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰੰਥੀਆਣੀ ਨੇ ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਜਸਬੀਰ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਬੈਠੀ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

"ਬੀਬੀ ਰਾਣੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਕ ਪਹਿਲਾਂ। ਸਾਡਾ ਤਾਂ ਲੂੰ-ਲੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦੀ ਏ।" ਦਲੀਪ ਕੌਰ ਓਸੇ ਮੰਜੇ ਦੀ ਬਾਹੀ 'ਤੇ ਹੋ ਬੈਠੀ।

"ਵੇਖੋ ਨਾ! ਅਸੀਂ ਦੇਣ ਜੋਗੇ ਤਾਂ ਕੁਛ ਨਹੀਂ। ਐਵੇਂ ਭੈਣ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਈ ਸਮਝੋ।" ਗ੍ਰੰਥੀਆਣੀ ਨੇ ਮੰਜੇ ਤੋਂ ਉਠਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਉਡੀਕ ਰਹੀ ਸਾਂ।" ਸੂਟ ਕੇਸ ਦਾ ਢੱਕਣ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹਨੇ ਉਤਲਾ ਸੂਟ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਹਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛਾਂਟ ਕੇ ਉੱਤੇ ਧਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। "ਲੈ ਜਸਬੀਰ। ਹਾਹ ਲਾਹ ਦੇ, ਮੈਂ ਧੋ ਦਿਆਂ। ਤੂੰ ਆਹ ਪਾ ਲੈ। ਹੈ ਤੇ ਮਾਮੂਲੀ, ਪਰ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਪਿਆਰ ਸਮਝ ਕੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ।" ਸੂਟ ਉਹਨੇ ਜਸਬੀਰ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆ ਧਰਿਆ।

'ਵਾ-ਗੁਰੂ। ਅਸਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇਣਾ ਏਂ, ਕਿ ਉਲਟਾ ਲੈਣਾ ਏਂ। ਜਿੰਨਾ ਤੁਸਾਂ ਹਸਾਨ ਕੀਤਾ ਏ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਓਨਾ ਚੁੱਕਣ ਜੋਗੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਤੇਰਾ ਪੁੱਜ ਗਿਆ, ਪਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ...।"

"ਮਾਂ ਜੀ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਚੜਾਵਾ ਨਹੀਂ। ਏਸ ਗੱਲੋਂ ਨਾ ਡਰੋ। ਕਾਕੇ ਹੋਏ ਤੋਂ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤੇ ਬਾਪੂ ਮੇਰਾ ਦੁਕਾਨ ਕਰਦਾ ਏ, ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਹੀਂ।" 'ਬੇਬੇ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਮਾਂ ਜੀ' ਕਹਿ ਕੇ ਗ੍ਰੰਥੀਆਣੀ ਨੇ ਅਪਣੱਤ ਦਾ ਜਾਲ ਵਧੇਰੇ ਕੱਸ ਲਿਆ।

"ਨਾ, ਗ੍ਰੰਥੀ ਮਾੜੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਹੰਦੀ ਮੈਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ਓ।”

"ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਦੇ ਥਾਂ ਹੋਣਗੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਹੋਰੀਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਆਂ। ਤੇ ਵੇਖੋ ਖਾਂ ਸੂਟ ਦਾ ਰੰਗ ਵੀ ਵਿਆਹ ਵਾਲਾ ਈ ਏ। ਖਵਰੇ ਮਾਂ ਨੇ ਏਸੇ ਦੇ ਨੌਂਗੇ ਦਾ