ਗੱਲ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ। ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਛੱਕ ਕੇ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਮਕਾਨ ਵੇਖਣ ਤੁਰ ਪਏ।
“ਮਕਾਨ ਤਾਂ ਏਥੇ ਇਕ ਵਧੀਆ ਵੀ ਏ, ਚੌਧਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧੀਆ ਦੋ- ਮੰਜ਼ਲਾ। ਪਰ ਉਂਞ ਹੈਗੀਆਂ ਨਿਰੀਆਂ ਚੁਰੀਆਂ ਜੇਹੀਆਂ ਈ ਨੇ। ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਕਮਰੇ, ਘੁੱਪ ਹਨੇਰ। ਜੇਹੋ ਜਹੇ ਪੜਦੇ ਵਾਲੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।" ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤੁਰਿਆਂ ਜਾਂਦਿਆਂ ਗੱਲ ਹਿਲਾਈ।
"ਲੰਬੜਦਾਰ ਜੀ! ਆਪਾਂ ਐਡਾ ਵੱਡਾ ਮਕਾਨ ਕੀ ਕਰਨਾ ਏਂ। ਐਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਾਗੋ ਈ ਜ਼ਰਾ ਸਿਰ ਲੁਕੋਣ ਜੋਗਾ ਆਸਰਾ ਮਿਲ ਜਾਏ। ਹਾਂ ਚਾਰ ਪਸ਼ੂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਜੋਗਾ ਥਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੋਵੇ।" ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
"ਆਓ ਫਿਰ। ਪਹਿਲਾਂ ਐਧਰ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਮੋਚੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਹੰਦੇ ਚਲੀਏ। ਥਾਂ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਏ, ਪਰ ਹੈ ਚੰਗੀ ਸੁਥਰੀ।"
ਉਹ ਘਰ ਹੈਗੇ ਚੰਗੇ ਸਾਫ਼ ਸਨ, ਪਰ ਵਾਹੀਵਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਜੋਗੇ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਉਹ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਏ।
"ਆਓ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਚੌਧਰੀ ਦੀਆਂ ਇਕ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਵੇਲੀਆਂ ਨੇ। ਓਥੇ ਗੱਡ ਵੀ ਅੰਦਰ ਆ ਸਕਦੀ ਏ ਤੇ ਦਸ ਪਸ਼ੂ ਬੰਨ੍ਹਣ ਜੋਗਾ ਥਾਂ ਵੀ ਹੈਗਾ ਏ।"
ਉਹ ਹਵੇਲੀ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਪਸੰਦ ਆਈ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੋ ਕੋਠੜੀਆਂ, ਵਿਚਕਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੁਫਾ, ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਚੌਂਕਾ। ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪਾਸੇ ਡਿਉਢੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਕੋਠੜੀਆਂ ਤੇ ਅੱਗੇ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਚੌਕਾ। ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਘਣੀ ਛਤਰੀ ਵਾਲੀ ਲਸੂੜੀ ਖਲੀ ਸੀ। ਡਿਉਢੀਓਂ ਅੱਗੇ ਕਨਾਲ ਦੀ ਹਵੇਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਗੱਡ ਪਈ ਸੀ। ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਕਿੱਕਰ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਖੁਰਲੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਕੱਚੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਚੰਗਾ ਥਾਂ ਸੀ।
"ਬਾਪੂ। ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਆਹ ਪਸਿੰਦ ਏ। ਅੱਗੇ ਜਿਵੇਂ ਬਾਬੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ।" ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸ: ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਵੱਲ ਸੀ।
"ਮੇਰੀ ਸਲਾਹ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਏ, ਪਿਆਰਾ ਸਿਹਾਂ। ਐਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮਕਾਨ ਵਿਹਲੇ ਪਏ ਨੇ। ਉਂਝ ਉਹ ਚੌਧਰੀਆਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮਕਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਏਹਾ ਚੰਗਾ ਏ। ਉਹ ਵੇਖਣਾ ਏਂ, ਤਾਂ ਚਲੋ ਉਹ ਵੀ ਵੇਖ ਲਓ। ਉਹ ਛੱਪੜੋਂ ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਏ।"
"ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਵਧੇਰੇ ਕੀ ਵੇਖਣੇ ਨੇ, ਏਹਾ ਚੰਗਾ ਏ। ਬਹੁਤੇ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਐਵੇਂ ਮਨ ਈ ਲਲਚੌਂਦਾ ਏ। ਬੱਸ, ਏਹਾ ਠੀਕ ਏ।" ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
