ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਠੇਕੇ ਵੇਚਣ ਵਾਸਤੇ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਦੇ, ਖਦਾਨਾਂ ਦੇ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ, ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ, ਵਿਦਿਆ ਦੇ, ਅਤੇ ਏਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਖੁਦ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਠੇਕੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੋਖੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਧੜਾ ਹਕੂਮਤ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਹਰਹਾਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਬਾਇਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਤਾਰ ਸਕਦੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਹੀ ਚੰਦਨ ਤੇ ਨਾਰੰਗ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਸਿਰ ਜੋੜ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਪਬੰਧ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕ ਵਜੋਂ ਮੁਹੱਈਆ ਹੋਣ ਲੱਗਣ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਰਥ-ਰਹਿਤ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹ ਮੁਤਬਾਦਲ ਸਮਾਜਕ ਢਾਂਚਾ ਉਸਾਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ 'ਚ ਹਨ।

'ਸ' ਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਜਦ ਅਸੀਂ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਜ਼ਰੀ ਨਾ ਪਿਆ। ਕਲਚਰਲ ਟੀਮ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਇਕ ਸੰਘਣੇ ਝੰਡ ਵਿਚ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਦੋ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਖ਼ਬਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਕੋਈ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਬਾਦ ਉਹ ਪਰਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਜਣੇ ਪਿੰਡ ਆਏ। ਇਕ ਨੇ ਵਹਿੰਗੀ ਉਠਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਵੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਰੇ ਪਤੀਲੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੁਸਰਾ ਖਾਲੀ ਹੱਥੀਂ ਸੀ।

ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਾਂ 'ਚੋਂ ਦਾਰੂ ਦੀ ਹਵਾੜ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਜੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾੜੀ ਪੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਉਂਜ ਤਾਂ ਤਾੜੀ ਪੀਣ ਦਾ ਕਬਾਇਲੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਜਦ ਦਿਲ ਕੀਤਾ ਪੀ ਲਈ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅੱਜ ਤਾਂ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੀ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੀਜਾ ਪਾਂਡਮ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਸੀ। ਬੀਜਾ ਪਾਂਡੂਮ, ਯਾਨਿ, ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ। ਧਾਨ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਦ ਨਵੇਂ ਚੌਲ ਖਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ। ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਹਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

"ਅੱਜ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਨੇ। ਬੀਜਾ ਪਾਂਡਮ ਇਹਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਤਿਓਹਾਰ ਸਾਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦੇ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਹਰ ਕੋਈ ਖ਼ਬ ਪੀਂਦੇ। ਇਹ ਦਿਨ ਇਸ ਐਲਾਨ ਵਾਂਗ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਫ਼ਸਲ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਾਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲੱਗੇਗਾ। ਵਪਾਰੀ ਏਥੋਂ ਧਾਨ ਖ੍ਰੀਦ ਲੈਣਗੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਵੇਚਣਗੇ ਜਿੱਥੇ ਅਜੇ ਇਹ ਪਾਂਡੂਮ ਨਹੀਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਯਾਨਿ, ਉਹਨਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਨਵਾਂ ਅਨਾਜ ਖਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੋ ਓਥੇ ਬਹੁਤ ਖ੍ਰੀਦਦਾਰ ਮਿਲਣਗੇ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤਣਗੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਚੌਲ ਖ੍ਰੀਦਣੇ ਪੈਣਗੇ। ਹਰ ਸਾਲ ਇਹੋ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ।" ਚੰਦਨ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਬਾਇਲੀ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਵਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਤੱਕ ਨਰੰਗ ਭਾਈ ਆਪਣੀ ਝਿੱਲੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਨਾਰੰਗ ਨੂੰ ਆਇਆ ਦੇਖ ਚੰਦਨ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, "ਜਦ ਤੱਕ ਨਾਰੰਗ ਭਾਈ ਇਸ