ਰੋਸ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਬੰਨ੍ਹ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।"

"ਯਾਨਿ, ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕਿ ਲੋਕ ਖੁਦ ਅਜਿਹੇ ਹੀਲੇ ਕਰਨ?" "ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਬੰਧ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਗਰੀਲਿਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਵੜਨ ਦਿੱਤਾ।"

ਜਦ ਤੱਕ ਨਾਰੰਗ ਭਾਈ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉੱਦਮ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਈ ਤਦ ਤਕ ਪਿੰਡ ਆ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਣ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦੀ ਸੀ।

"ਨਾਰੰਗ ਅੱਨਾ! ਅੱਜ ਪਾਂਡਮ ਹੈ," ਇਕ ਕਬਾਇਲੀ ਨੇ ਅਗਾਂਹ ਵਧ ਕੇ ਨਾਰੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਨਸ਼ਿਆਇਆ ਪਿਆ ਸੀ ਤੇ ਹੱਦੋਂ ਪਾਰ ਖੁਸ਼ ਸੀ।

"ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਐ। ਨਵੀਂ ਫ਼ਸਲ ਨੇ ਪਿੰਡ 'ਚ ਰੌਣਕ ਲਾ 'ਤੀ।" ਨਾਰੰਗ ਬੋਲਿਆ।

"ਅਸੀਂ ਪੀ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਸਭ ਨੇ। ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਪਾਂਡੂਮ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਿਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ।" ਇਕ ਹੋਰ ਨੇ ਸਾਡੇ ਅਚਾਨਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਹੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

"ਕਿਓਂ? ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹਾਂ। ਜੀ ਸਦਕੇ ਮਨਾਓ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ!"

"ਲਿਆਈਏ ਫੇਰ?" ਇਕ ਨੇ ਉੱਚੀ ਸਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਿਸ ਉਤੇ ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਹੱਸ ਪਏ।

"ਤਾੜੀ?"

"ਤੇ ਹੋਰ ਕੀ?"

"ਕੁਹਾੜੀ।"

ਨਾਰੰਗ ਨੇ ਝੱਟ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਰੰਗ ਦੇ ਜਵਾਬ ਉੱਤੇ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਫਿਰ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਹੀ ਪਲ ਉਹ ਸੰਜੀਦਾ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਨਾਰੰਗ ਅੱਨਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਨਾਰੰਗ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਲਿਆਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਕਿ ਬੰਧ ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਬੀਜੇ ਗਏ ਵਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਦੁਆਲੇ ਵਾੜ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

"ਜਿੰਨੀਆਂ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਰੰਗ ਅੱਨਾ! ਅੱਜ ਤਾਂ ਜੋ ਵੀ ਕਹੇਂਗਾ ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ।" ਤਾੜੀ ਦੀ ਸੈਨਤ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਏ।

ਤਾਲਾਬ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਕਾਰ ਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਮੱਛੀ ਵੜਣ ਵਾਸਤੇ ਇਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੋ ਬੇੜੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਵੇਗੀ। ਬੰਨ੍ਹ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿਚ 230 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਹਰ ਘਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ। ਆਦਮੀ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਆਪ ਝੋਕਿਆ ਸੀ। ਅਗਲ ਬਗਲ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੇ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਵਾਸਤੇ ਵਾਰੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਮੱਛੀ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਯਕੀਨਨ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਿਲਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਸਾਂਝੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ। ਹਕੂਮਤ ਅਜਿਹੇ ਉਦਮਾਂ ਤੋਂ ਚਿੜ ਹੀ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਛੱਪੜਾਂ ਤੇ ਟੋਭਿਆਂ ਨੂੰ ਠੇਕੇ ਉੱਤੇ ਦੇ ਕੇ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਕਦ ਚਾਹੁਣਗੇ ਕਿ ਕਿਤੇ ਸਾਧਨ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਪੱਤੀ ਤੋਂ