ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਖੱਲ ਤੋਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀਆਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹਕੂਮਤ ਇਨਸਾਨੀ ਖੱਲਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਪਾਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਂਦੀ।

 ਚੰਦਨ ਦਾ ਕਵੀ ਮਨ ਬੇੜੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਮਲਾਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰੀਲੇ ਗੀਤ ਘੜਣ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਲੈਣ ਲੱਗਾ।

"ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਿਓਂ ਨਾਰੰਗ ਅੱਨਾ? ਹੁਣ ਮਲਾਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣਗੇ," ਚੰਦਨ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਤੇ ਫਿਰ ਗਾਉਣ ਲੱਗਾ:

"ਰੇਲਾ ਰੇ.... ਰੇਲਾ ਰੇ...... ਰੇਲਾ  ਰੇਲਾ  ਰੇਲਾ, ਰੇਲਾ ਰੇ  ....

ਝੁਨ ਝੁਨ ਝੁਨ ਝੁਨ ਝੁਨ ਝੁਨਝੁਨ ਝੁਨ "

ਹੱਈਆ ਹੋ.. ਨਾਰੰਗ ਭਾਈ. ਹੱਈਆ ਹੋ...”

ਪੌਦਿਆਂ ਦੁਆਲੇ ਵਾੜ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਉਸ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਧਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਨਾਰੰਗ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਦੇ ਇਕ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਨਿਬੇੜ ਦੇਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ।

ਨਾਰੰਗ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਡਾਇਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰਾਜ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਫਲਾਂ ਦੇ ਬਾਗ ਲਗਵਾਏ ਹਨ। ਐਬ, ਅਮਰੂਦ ਅਤੇ ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਬਾਗ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਨਲਕਿਆਂ ਕੋਲ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਓਥੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਤਾਲਾਬ ਬਨਾਉਣ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੰਢੇ ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਉਸ ਦੀ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਝੰਡ ਵੱਖਰੀ ਹੀ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਓਥੇ ਸੁਰ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭੇੜਾ ਦਿੱਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਲਕਿਆਂ ਦਾ ਅਜਾਈਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਾਰੰਗ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਗੰਦਗੀ ਤੇ ਚਿੱਕੜ ਨੂੰ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬਸਤਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਜੋ ਪਿੜ ਬੱਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਹੈ। ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ, ਸੁਹਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ: ਕਬਾਇਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚੋਂ ਗਰੀਬੀ, ਜਹਾਲਤ ਅਤੇ ਲਾਚਾਰਗੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਜਾਨ ਹੂਲਵਾਂ ਉਪਰਾਲਾ।

ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਇਹ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਦੁਸਰੇ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਬਦੀਲੀ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ, ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਟਿਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਅਕਸ ਹੈ। ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਕੋ ਜਾਣ, ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਆਪ ਮਾਲਕ ਬਨਣ ਅਤੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਹਿਰਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਆਪਸੀ ਭਰੱਪਣ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੱਚੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਓਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਵਾਜਪਾਈ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਕੌਣ ਸੀ; ਕਿ 1947 ਵਿਚ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਕਿਸ ਬਲਾਅ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ। ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੋਰਿਆਂ ਤੋਂ ਕਾਲਿਆਂ ਵੱਲ ਰਾਜ ਦੇ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੈ।