ਨਾਚ, ਨਵੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ, ਨਵੇਂ ਸੰਕੇਤ, ਨਵੇਂ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਦਿਖਾਵਾਂਗੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਪੇਨਪਾਂਡੂਮ ਵੀ। 'ਵੱਡਿਆਂ' ਦਾ ਨਾਚ। ਜਾਦੂ ਟੂਣੇ ਕਰਨ ਵੇਲੇ 'ਵੱਡੇ' ਜਿਹੜੇ ਨਾਚ ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਹੈ, ਕਹਿਰ ਹੈ, ਸਪੈੱਲ ਹੈ। ਲੋਕ-ਨਾਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਧੀਮੇ ਹਨ, ਸਰੂਰ ਭਰੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਚੁਗਣਾ, ਫਲ ਤੋੜਨਾ, ਧਾਨ ਕੱਟਣਾ ਤੇ ਫਿਰ ਖੇੜੇ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾੜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ । ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਪਿਆਰ, ਹਲੀਮੀ ਤੇ ਕਹਿਰ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਾਂਗੇ, ਇਸੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਠਾਵਾਂਗੇ।"
ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਦਾ ਵਕਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਣ ਪਹੁੰਚਾ। ਚਾਰ ਵਜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਪੰਜ ਵਜੇ ਫਿਰ ਉੱਠਣ ਦੀ ਸੀਟੀ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇਕ ਘੰਟਾ ਨੀਂਦ ਲੈ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੱਲ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੋਖ ਰਹੇਗੀ ਸੋਚ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ 'ਬਿਸਤਰੇ' 'ਤੇ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੀਟੀ ਵੱਜਣ ਸਮੇਂ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਨਹੀਂ। ਸੀਟੀ ਵੱਜਣ ਸਾਰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਉੱਠ ਪਏ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।
ਚਾਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਤਾਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਠੰਡਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਦੂਸਰੇ ਉੱਤੇ ਜਾਵਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋ ਅੱਜ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗੀ।
ਦੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਦੋਨੋਂ ਖ਼ਤਮ ਸਨ। ਨਾਰੰਗ ਭਾਈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਖੇਤੀ ਵਿਕਾਸ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਬੀਤੀ ਰਾਤ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸੀ। ਦੁੱਧ ਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਸਨੇ ਹੀ ਕਰ ਕੇ ਆਉਣਾ ਸੀ। ਨਾਰੰਗ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ। ਸੋ ਚਾਹ ਵਾਲਾ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਮਸਤ ਹੀ ਪਿਆ ਸੀ।
“ਬਿਨਾਂ ਦੁੱਧ ਸ਼ੱਕਰ ਦੇ ਚੱਲੇਗੀ? ਨਿੰਬੂ ਵਾਲੀ?" ਚੰਦਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
"ਚੱਲੇਗੀ। ਸ਼ੱਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਅੱਜ ਓਵੜ ਦਾ ਹੀ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੋ ਜਾਵੇ," ਮੈਂ ਨਮਕ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਗੋਂਡ ਸ਼ਬਦ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ।
ਚੰਦਨ ਨੇ ਉਸੇ ਵਕਤ ਇਕ ਛੋਟੇ ਪਤੀਲੇ ਵਿਚ ਕਾਹਵਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਉਬਲਣਾ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਕੱਪ। ਉਸ ਦੇ ਯੁਨਿਟ ਵਿਚੋਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਈ ਜਣੇ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਚਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪੈਂਦੇ। ਕਾਲਾ ਕਾਹਵਾ ਕਿਸ ਦੇ ਪਸੰਦ ਆਉਂਦਾ। ਨਿੰਬੂ ਨਮਕ ਵਾਲੀ ਚਾਹ ਬੁਰੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ। ਸੰਕਟ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਚੱਲ ਸਕਦੀ ਸੀ।
ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਨਾਰੰਗ ਭਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਅੱਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਰੰਗ ਬਵਿੰਜਾ ਤਰਵਿੰਜਾ ਸਾਲ ਦਾ ਗੌਂਡ ਪਿਛੋਕੜ ਦਾ ਕਬਾਇਲੀ ਹੈ। ਵਾਲ ਅਜੇ ਤਕ ਸਾਰੇ ਹੀ ਕਾਲੇ ਹਨ। ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੈ। ਝੋਲਾ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਪਾਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਮਿਲੇ। ਨਾਰੰਗ ਭਾਈ ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਦਾਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਨਾਨਾ ਵੀ। ਸਭ ਝਮੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਰਖ਼ਰੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਹੱਥ 'ਚ ਡਾਂਗ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਪਰਨਾ ਸੁੱਟੀ ਉਹ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ
