ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਰਬਕ ਕਿਤਾਬ ੨੦੧੦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਤੱਤਸਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ:

'ਸਰਕਾਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰਾਜ ਸਤਲੁਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਟਰਾਂਸ-ਇੰਡਸ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ 'ਕਮਾਂਡਰ ਇਨ-ਚੀਫ' ਸੀ। ਇਸ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਘਾਲ-ਕਮਾਈ ਸਦਕਾ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਆਸਰੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ੮੦੦ ਸਾਲ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੁੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਦੀ ਜੋ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ, ਮਾਰ-ਧਾੜ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਜੋ ਧਿੰਙੋਜੋਰੀ ਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਉਹ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ ਅਤੇ ਦੱਰਾ-ਖੈਬਰ ਰਾਹੀਂ ਮੁਗਲ ਨਿਝੱਕ ਹੋ ਕੇ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਨੇ ਜਮਰੌਦ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ ਖ਼ੈਬਰ ਦੱਰੇ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਦਾ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਛਲੀਆਂ ਦੋ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬਰਤਾਨੀਆਂ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿੱਤੇ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਕਾਮਯਾਬ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਣਾ ਸੀ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਵਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਾਲਸਾ ਸਜ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਤੇ ਚੱਲਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਮਤਿ ਮਰਿਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਪਰਪੱਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਦਾ ਚਾਲਚਲਨ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਬੇਦਾਗ ਸੀ। ਆਮ ਤਾਂ ਕੀ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਤੇ ਨਾ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਉਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਸੰਗ ਤੋਂ ਵਰਜ਼ਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਆਖਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਾਮ ਬੰਦੇ ਦੇ ਜਤ, ਸਤ ਤੇ ਪਤ ਨੂੰ ਹੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿੱਖ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣਾ ਤੇ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬੋਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖੋ:

ਪਰ ਨਾਰੀ ਕੇ ਸੇਜ ਭੂਲ ਸੁਪਨੇ ਭੀ ਨ ਜਹੀਓ॥

ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਨਲੂਏ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਬੇਪਤੀ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਚਾ