ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਜਾਂ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਦੀ ਥਾਂ ਦੁਆਲੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਖੰਡਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਮੂਲੀ ਮਹੱਤਵ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮਾਚੂ-ਪੀਚੂ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪਾਸਿਆ ਤੋਂ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਭੇਦ ਹੈ। ਇਕਦਮ ਤਿੱਖੀ ਉਚਾਈ ਇਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ 300 ਮੀਟਰ ਥੱਲੇ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਇਕ ਤੰਗ ਦੌਰਾ ਇਸਨੂੰ ਜਵਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਇਕ ਸਿਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਔਖਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਮਾਚੂ-ਪੀਚੂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਘੋਰ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੀੜੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਹਮਲੇ ਲਈ ਲੰਘਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ। ਚੇਤੇ ਰਹੇ ਵਿਲਕਾਨੋਟਾ ਨਦੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੀ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮਾਚੂ-ਪੀਚੂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਸਿਆਣੇ ਸਨ।

ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਉਭਾਰ ਕੀ ਹੈ। ਹਰ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਬਹਿਸ ਪੁਰਾਤਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਅੱਟਲ ਚੀਜ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇਸੀ ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਨਸਲ ਦਾ ਜੇਤੂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਅਕਾਊ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਹੀ ਦੱਬ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਦਿਲਕਸ਼ ਭੂ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਚਾਰੇ-ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਘੁਮੱਕੜ ਯਾਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਥਰਾਟਾਂ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਯਾਤਰੂ ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਵਸਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਧਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੀ ਸੀ।

 

 

-0-