ਆਏਗੀ ਛੇਤੀ ਹੀ, ਇਹ ਬੀਜ ਫੁੱਟਣਗੇ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਲੱਗਣਗੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਲੇਕਿਨ ਤੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘ ਸਕੇਂਗੀ ਤੇ ਨਾ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਦੇਖ ਸਕੇਂਗੀ । ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ । ਜੇ ਇਕ ਬਿਹਤਰ ਦੁਨੀਆ ਬਣਾਉਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਖਿਲਾਰਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਫੁੱਲ ਫੈਲਾ ਦੇਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕੰਡੇ ਨਹੀਂ, ਫੁੱਲ ਕਿਰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਤੀਰੇ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਖਿੱਲਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਕ ਅਜੇਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਣਗੇ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗੀ। ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਗੱਲ ਅਜੀਬ ਲੱਗੇਗੀ ਕਿ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਲਈ ਕਹਾਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਸਿਵਾਇ ਇਸ ਦੇ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਦੁਖੀ ਲੋਕ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦੇ। ਦੁਖੀ ਲੋਕ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਖੀ ਲੋਕ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਅਨੰਦ ਦੀ ਫੁਹਾਰ, ਅਨੰਦ ਦੀ ਮਹਿਕ ਲਗਾਤਾਰ ਉਠਦੀ ਰਹੇ । ਉਸ ਦੇ ਸੌਂਦਿਆਂ, ਉਠਦਿਆਂ, ਬੈਠਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਨੰਦ ਪਰਗਟ ਹੋਵੇ।

ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਅਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਪਰਗਟ ਹੋਵੇ?

ਜੇ ਇਹ ਅੰਦਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ? ਝੂਠੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ ਬੇਅਰਥੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਮੈਂ ਝੂਠਾ ਮੁਸਕੁਰਾਵਾਂ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੱਸਾਂ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੁਖੀ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਦਿੱਸਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਅਭਿਨੈ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਐਕਟਿੰਗ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਅਨੰਦ ਉਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਾਂ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਉਠੇਗਾ?

ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਸੰਗੀਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਅਰੁੱਕ ਇਕ ਅਪੂਰਵ ਅਨੰਦ ਵਿੱਚ ਧੜਕਣ ਲੱਗਣ। ਰਸਤਾ ਹੈ। ਮਾਰਗ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ--ਤਦ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਜੋ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰੇਮ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਜੋ ਪਰਗਟ ਹੋਈ ਅਹਿੰਸਾ, ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਅਧਾਰ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਨਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋ ਸਕੇ।

ਬੁੱਧ ਇਕ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਤੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਕ ਹੱਤਿਆਰੇ ਨੇ ਉਥੇ