ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ। ਉਸ ਨੇ ਨੌਂ ਸੌ ਨੜ੍ਹਨਵੇਂ ਲੋਕ ਮਾਰ ਸੁੱਟੇ ਸਨ, ਲੇਕਿਨ ਹੁਣ ਰਸਤਾ ਚੱਲਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ ਸੀ । ਬੁੱਧ ਉਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਗਏ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਅੰਤਮ ਪਿੰਡ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਨਾ ਜਾਉ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੱਤਿਆਰਾ ਉਥੇ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ ਸਿਰ ਕੱਟ ਸੁੱਟੇਗਾ। ਉਹ ਰਸਤਾ ਨਿਰਜਨ ਹੈ, ਉਥੇ ਕੋਈ ਜਾਂਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਬੁੱਧ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਜੇ ਉਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਹੱਤਿਆਰਾ, ਇਕੱਲਾ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੀੜ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੇਰੀ ਗਰਦਨ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ । ਦੂਜੀ ਗੱਲ, ਜਿਹੜਾ ਆਦਮੀ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪੱਥਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਪੱਥਰ ਪ੍ਰਾਣ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋਣਗੇ ! ਬੁੱਧ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੌ ਸੌ ਨੜਿੱਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ਦੀ ਉੱਨੀ ਪੀੜ ਨਹੀਂ ਜਿੰਨੀ ਉਸ ਆਦਮੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਪੱਥਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦਿਉ। ਬੁੱਧ ਉਥੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਇਕ ਛੋਟੀ-ਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ।

ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਕਲ ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਜਿਹੀ ਦਯਾ ਆਈ। ਸੋਚਿਆ, ਭਿਕਸ਼ੂ ਹੈ, ਗ਼ਲਤੀ ਨਾਲ ਆ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਆਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਚਿੱਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਿਕਸ਼ੂ, ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾ। ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਦਾ ਨਾਉਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ? ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹੱਤਿਆਰੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਚਿੱਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਦਾ ਨਾਉਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ? ਬੁੱਧ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੀ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਜ਼ਰਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ । ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗਰਦਨ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ? ਨੇਂ ਸੌ ਨੜਿੱਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰਿਆ ਹੈ । ਬੁੱਧ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਮਰਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਕੱਲ੍ਹ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗਾ । ਲੇਕਿਨ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਲ ਸਕੇ ਤੇ ਤੇਰਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਸਾਰਥਕ ਹੋ ਜਾਏਗੀ। ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਜ਼ਰਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਸੁਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ।

ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਦੇਖੇ ਸਨ—ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇਖ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਆਦਮੀ ਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਤਾਂ ਤਲਵਾਰ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਇਹ ਆਦਮੀ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਤੀਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਮੀ ਸੀ ਜੋ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਬੁੱਧ ਕਰੀਬ ਆਏ, ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ