ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਕਰ ਲਏਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪੇਸ਼ਕਦਮੀ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਿਕਾਸ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। ਸ਼ਰਧਾ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੈ । ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਸਵੀਕਾਰ ਰੁਕ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਵੱਲ ਉਠਣ ਦੇ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਸੂਤਰ 'ਤੇ ਮੈਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਾਂ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਗਿਆਸਾ।

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੋ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਗੀਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਕੁਰਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਬਾਈਬਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਵੋ । ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਬੁੱਧ, ਮਹਾਂਵੀਰ, ਮੁਹੰਮਦ, ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵੋ। ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਭਟਕ ਜਾਏਗਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੱਚਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਚ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਬੁੱਧ ਦਾ, ਚਾਹੇ ਮਹਾਂਵੀਰ ਦਾ। ਜੇ ਉਸ ਉਧਾਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਤਲਾਸ਼ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਏਗੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਏਗੀ । ਤੁਸੀਂ ਰੁੱਕ ਜਾਉਗੇ, ਠਹਿਰ ਜਾਉਗੇ । ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਵਿਕਾਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।

ਚੇਤੇ ਰੱਖਣਾ, ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਜੇ ਅਸਲੀ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਹੀ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ। ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਹਿਨੇ ਵਸਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢੱਕਣਗੇ। ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਲੇਕਿਨ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਉਧਾਰ ਸੱਚ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਧਾਰ ਸੱਚਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈਏ । ਸਾਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੱਚਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਈਏ, ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈਏ।

ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਬਚਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਸੱਚ ਜਾਣਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੌਸਲਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੋ। ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਹੀ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ। ਜੋ ਆਦਮੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਜੋ ਆਦਮੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਆਦਮੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹਨ।