ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਾਂ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ ਜਿਗਿਆਸਾ ਧਾਰਮਕ ਆਦਮੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਪਹਿਲਾ ਲੱਛਣ ਹੋਵੇ ਉਥੇ ਆਦਮੀ ਧਾਰਮਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਲੇ ਧਾਰਮਕਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਖ਼ੂਨ-ਖ਼ਰਾਬੇ, ਬੇਈਮਾਨੀ, ਅੱਤਿਆਚਾਰ, ਹਮਲੇ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਲੇ ਧਾਰਮਕਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਰਧਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਉਸ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਜੈਨੀ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਧੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਨਾ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਕ ਆਦਮੀ ਦਾ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਖੜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਇੰਸ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਖੜੀ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਇਕ ਹੈ, ਪੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਇੰਸੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਅਲੱਗ ਗਣਿਤ, ਜੈਨੀਆਂ ਦਾ ਅਲੱਗ ਗਣਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ । ਸਾਇੰਸ ਇਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕ ਸਾਇੰਸ ਸ਼ਰਧਾ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੈ । ਧਰਮ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ । ਅਤੇ ਜਦ ਤਕ ਧਰਮ ਅਨੇਕ ਹਨ, ਤਦ ਤਕ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਝੂਠ ਗੱਲ ਚਲਦੀ ਰਹੇਗੀ।

(ਵਿਚਾਲਿਉਂ ਇਕ ਔਰਤ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ)

ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਧਰਮ ਹੋਣਗੇ, ਤਦ ਤਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਆਉਣਾ ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ ਮੈਂ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਜੇਹੋ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਛੇਤੀ ਗੁੱਸੇ 'ਚ ਨਾ ਆਉਣ, ਅਜੇਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਧਾਰਮਕ ਦੁਨੀਆ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜੇ ਤਕ ਜੋ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਅਧਰਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ। ਬਿਲਕੁਲ ਕੂੜ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸ ਕੂੜ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੱਦਣ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰ-ਹਜ਼ਾਰ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

 

ਲੇਕਿਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਜਿਗਿਆਸਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇ ਤਾਂ ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਕ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੰਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਰਧਾ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਧਾਰਮਕ ਆਦਮੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੁਰੋਹਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਪੰਡਤ ਉਸ ਦੇ