ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਉਹ ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਖੋਜੋ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਵੋ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਨਾ ਸੋਚਣਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਸੋਚਣਾ, ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਨਾ ਸੋਚਣਾ। ਜਿੰਨੀ ਸ਼ਰਧਾ ਗਹਿਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉੱਡਣਾ ਉੱਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।

ਮੇਰੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ, ਪਿੰਡ 'ਚ ਇਕ ਆਦਮੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਤੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਉਹ ਫੜਫੜਾਉਂਦੇ, ਉੱਡਣ ਦੀ ਕੋਸਿਸ਼ ਕਰਦੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਉਹ ਪਿੰਜਰਿਆਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਕਿ ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ । ਬਾਹਰ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਲੱਗਦੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜਾਣ ਪੈਂਦੀ।

ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਅਜੇਹੀ ਹੀ ਸਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਚਿੱਤ, ਪਰੰਪਰਾ, ਸੰਸਕਾਰ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਝ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਘਬਰਾਹਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾ ਖੋ ਜਾਵੇ। ਕਿਤੇ ਜਿਸ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਸਮਝ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਹਿੱਲ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕੇਗਾ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ । ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਘੇਰੇ ਤੋੜ ਹੀ ਦੇਣੇ ਹੋਣਗੇ । ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਾਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਤ ਛੱਡ ਦੇਣੇ ਹੋਣਗੇ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਾਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚ ਨੂੰ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਛੱਡ ਦਿਉ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਜਗਾਉ। ਘਬਰਾਹਟ ਕੀ ਹੈ? ਡਰ ਕੀ ਹੈ?

ਡਰ ਇਹ ਹੈ, ਡਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪਕੜਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਟਿਕੇਗਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਸੂਝ ਸਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਪਰ-ਉੱਪਰ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਤੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹਟ ਜਾਏਗਾ ਅਤੇ ਤਦ ਘਬਰਾਹਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਕਿਉਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਤਦ ਅਸੀਂ ਅਤੁਲ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਪਵਾਂਗੇ। ਤਦ ਅਸੀਂ ਪਿੰਜਰੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਨੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵਾਂਗੇ । ਲੇਕਿਨ ਜੋ ਇੰਨਾ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤੇ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਸੰਪਰਦਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ. ਉਹ ਚੇਤੇ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਕਿਸੇ ਪਰਮ ਸੂਝ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇਗਾ।

ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਕਹਾਂ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਲਵੋ ਅਤੇ ਜਿਗਿਆਸਾ ਦੇ ਅਨੰਤ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਵਹਿਣ ਦਿਉ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ