ਹੋ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠੇ ਪਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਬੁੱਧ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਕ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ-ਜਦ ਉਹ ਬੁੱਧ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜਨਮ 'ਚ ਉਹ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਉਥੇ ਇਕ ਬੁੱਧਪੁਰਸ਼ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸੀ ਦੀਪੰਕਰ । ਉਹ ਗਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੀਪੰਕਰ ਦੇ ਪੈਰ ਛੋਹੇ । ਜਦ ਉਹ ਪੈਰ ਛੋਹ ਕੇ ਉਠੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦੀਪੰਕਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਛੋਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਗਏ। ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਇਕ ਅਗਿਆਨੀ ਹਾਂ, ਇਕ ਆਮ ਬੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਕ ਨ੍ਹੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਆਤਮਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਛੋਹੇ, ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਠੀਕ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਕਿਉਂ ਛੋਹੇ?

ਦੀਪੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੂਝ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਨੂੰ । ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਛੋਹ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਛੋਹ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਭ ਦੇ ਕੋਲ ਹੈ। ਉਹ ਹਰੇਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਲੈ ਜਾਣ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ ਤਦੇ ਅਸੀਂ ਇਕ ਕਾਨਫਲਿਕ੍ਰਟ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਅੰਤਰਦੰਧ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ।

ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ, ਇਕ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ, ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਕੰਕਰ ਵੀ ਇਕੋ-ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਦੋ ਪੱਤੇ ਵੀ ਇਕੋ-ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਖੋਜ ਆਈਏ ਦੋ ਪੱਤੇ, ਦੋ ਕੰਕਰ ਇਕੋ-ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣਗੇ । ਦੋ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇਕੋ-ਜਿਹੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਮ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦੇ ਭੁੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਅਦੁੱਤੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇਗਾ। ਇਕ ਥੋਥਾ ਪਖੰਡ ਅਤੇ ਇਕ ਅਭਿਨੈ-ਭਰ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਏਗਾ। ਕੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ?

ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਮਰਿਆਂ ਪੱਚੀ ਸੌ ਸਾਲ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਨੂੰ ਮਰਿਆਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਦੇ, ਕੀ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਜਾਂ ਦੂਜਾ ਬੁੱਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ, ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦਾ ਅਸਫਲ ਯਤਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਗਲਤ ਹੈ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ । ਜਦ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਜਿਹਾ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਤਰਦ੍ਵੰਦ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਕਾਨਫਲਿਕਟ ਵਿੱਚ, ਇਕ