ਪਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗਣਗੇ । ਲੇਕਿਨ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਈਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਖੋਜੋ। ਤਦ ਪਾਗ਼ਲ, ਕੁਝ ਹਿਮਾਲੀਆ ’ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਥੇ ਈਸਵਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤਦ ਕੋਈ ਇਕਾਂਤ ਬਣ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭੀੜ ਵਿਚ ਈਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤਦ ਕੋਈ ਭਟਕਦਾ ਹੈ, ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਥੇ ਈਸ਼ਵਰ ਮਿਲੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਥੇ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਥੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਗਹਿਰੀ ਹੋਵੇ । ਨਾ ਹਿਮਾਲੀਆ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਵੇਦਨਾ ਗਹਿਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਈਸ਼ਵਰ ਇਥੇ ਹੀ, ਇਸੇ ਛਿਨ ਹਾਸਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੋਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਇਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਉਸ ਲਈ ਇਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ, ਸੰਵੇਦਨਾ ਦੀ ਖੋਜ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਾਂ-ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਾਂ।
ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਮੂਰਛਤ ਜੀਂਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੇ ਚੰਦ ਨਿਕਲਦਾ ਹੋਵੇ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਣ, ਉਸ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਨੂੰ । ਜੇ ਰਾਹ ਦੇ ਕੰਢੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਣ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਉਹਨਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਰਹੱਸ ਨੂੰ। ਚਾਰ-ਚੁਫੇਰੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਜੋ ਮਿਰੇਕਲ, ਜੋ ਚਮਤਕਾਰ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਕਰੀਬ- ਕਰੀਬ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਹਾਂ।
ਮੈਂ ਇਕ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਇਕ ਪਹਾੜੀ 'ਤੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਪੁੰਨਿਆ ਦੀ ਰਾਤ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਦੇਰ ਤਕ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਕਿਸ਼ਤੀ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਮੇਰੇ ਉਹ ਮਿੱਤਰ ਸਵਿਜ਼ਰਲੈਂਡ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜੇ ਸਨ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਉਸ ਛੋਟੀ-ਜਿਹੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਛੋਟੀ-ਜਿਹੀ ਕਿਸ਼ਤੀ 'ਤੇ ਸੀ, ਤਦ ਤਕ ਉਹ ਸਵਿਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੀਆਂ, ਉਥੋਂ ਦੇ ਚੰਦ ਦੀਆਂ, ਉਥੋਂ ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਦੀਆਂ। ਕੋਈ ਘੰਟਾ-ਭਰ ਪਿੱਛੋਂ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜੇ ਤਾਂ ਬੋਲੇ, ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿਥੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਗਏ । ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ । ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਥੇ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਬੋਲੇ, ਮਤਲਬ? ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਤੁਸੀਂ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹੋਵੇਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਛਾਣ ਗਿਆ, ਤੁਹਾਡੀ ਬਿਰਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਗਿਆ । ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਰਹੇ ਹੋਵੋਗੇ।
ਅਸੀਂ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ । ਜੋ ਅਸੀਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ । ਮਨ
