ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਭਜਨ-ਕੀਰਤਨ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਸਭ ਭਰੇ ਹੋਏ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਾ ਤਾਂ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਪਲਟਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣਾ ਪਾ ਸਕੋ, ਇਹਦੇ ਲਈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋ।

ਚੇਤੇ ਰੱਖਣਾ, ਜਦ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਉਠੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਟਿੱਲੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੇਠਾਂ ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਟੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹਰ ਪਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਜੋ ਭਰੇ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਖ਼ਾਲੀ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ। ਅਤੇ ਪੰਡਤ ਨਾਲੋਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਉਸ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਤਾਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖੋ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਰਲ ਹੈ, ਇਹ ਕਠਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜ਼ਰਾ ਹੌਸਲੇ, ਜ਼ਰਾ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਸ਼ੂੱਨਯਤਾ ਜਾਗਰੂਪਤਾ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿੰਨਾ ਜਾਗਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਨਾ ਸ਼ੂਨਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਝ ਲਵੋ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਸੌ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਅਤੇ ਇਕ ਫੁੱਟ ਚੌੜੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਇਕ ਪੱਟੀ ਰੱਖ ਦਿਆਂ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂ ਕਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ’ਤੇ ਚੱਲੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਡਿੱਗੋਗੇ ਕਿ ਪਾਰ ਨਿਕਲ ਜਾਉਗੇ? ਸਾਰੇ ਹੀ ਪਾਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣਗੇ। ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਬੁੱਢੇ, ਸਾਰੇ ਹੀ ਪਾਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣਗੇ। ਸੌ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ, ਇਕ ਫੁੱਟ ਚੌੜੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਪੰਟੀ ਰਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਾਂ, ਚੱਲੋ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨਿਕਲ ਜਾਉਗੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਡਿੱਗੇਗਾ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਸਮਝ ਲਵੋ ਕਿ ਇਸ ਉੱਪਰਲੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੀਵਾਰ ਤਕ ਜੇ ਸੌ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ ਪੱਟੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਟੋਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਇਸ 'ਤੇ ਚੱਲੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਚੱਲ ਸਕਣਗੇ? ਫ਼ਰਕ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੱਟੀ ਸੌ ਫੁੱਟ ਲੰਮੀ, ਇਕ ਫੁੱਟ ਚੌੜੀ ਹੁਣ ਵੀ ਹੈ, ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਸਮੇਂ ਸੀ, ਉੱਨੀ ਹੁਣ ਦੋ ਮਕਾਨਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਡਰ ਕੀ ਹੈ? ਘਬਰਾਹਟ ਕੀ ਹੈ? ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਣਗੇ? ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਉਸ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰਨਗੇ? ਕਠਨਾਈ ਕੀ ਆ ਗਈ? ਉਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ-ਚੌੜਾਈ ਉਹੀ ਦੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਦੇ ਉਹੀ ਆਦਮੀ ਹੋ। ਇਸ ਹੇਠਾਂ ਖੱਡੇ ਨਾਲ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਹੇਠਾਂ ਪੱਟੀ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੂਰਫ਼ਤ ਚੱਲਣਾ ਸੰਭਵ ਸੀ, ਕਠਨਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਚੱਲ ਸਕਦੇ ਸੀ। ਹੁਣ ਉੱਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੇ-ਪੂਰੇ ਜਾਗਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਜ਼ਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੜਬੜ ਹੋਈ, ਗੱਲਾਂ ਚੱਲੀਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਹੋ ਜਾਉਗੇ ।

ਘਬਰਾਹਟ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀ ਮੂਰਛਾ। ਜੋ ਜਾਗਰੂਪ ਹੈ ਉਹ ਉੱਪਰ ਵੀ ਚੱਲ ਜਾਏਗਾ,