ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਯਾਂਤ੍ਰਿਕ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਆਦਮੀ ਜੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੇਤੰਨਤਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਆਦਮੀ ਇਸ ਜੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਜਿੰਨੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਪਕੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਆਦਮੀ ਉੱਨਾ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉੱਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮਸ਼ੀਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਸ਼ੀਨ ਕੋਈ ਭੁੱਲ-ਚੁੱਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਠੀਕ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਜਿਹੋ-ਜਿਹਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਦਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਪੜਾਅ-ਵਾਰ ਮਸ਼ੀਨ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਦਮੀ ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੈਕੇਨਿਕਲ, ਜਿੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯਾਂਤਿਕ ਹੋ ਜਾਏਗਾ, ਉੱਨੀ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਉ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖਾਂਗੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪਾਵਾਂਗੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਇਕ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਰੋਜ਼ ਉਹੀ ਦੇ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਅਸੀਂ ਪਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਆਦਮੀ ਮਰ ਗਿਆ। ਮੌਤ ਦੀ ਯਾਂਤ੍ਰਿਕਤਾ ਦਾ ਅੰਤਮ ਪੜਾਅ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜੜ੍ਹ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਕ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਜਿੰਨਾ ਚੇਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਕ ਬੁੱਢਾ ਆਦਮੀ ਉੱਨਾ ਚੇਤੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰਾਈਸਟ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਇਹ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫੁਰਨਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਹਿਜ ਚੇਤਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਿੰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਹ ਉੱਨੀ ਜਲਦੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਨੀ ਜਲਦੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ, ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਸਹਿਜਤਾ, ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਸਪੇਂਟੇਨਿਯਮ ਹੈ ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਜੜ੍ਹਤਾ ਵਧਦੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਜਿਹੋ-ਜਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਜੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਲੈਣਾ ਉਪਯੋਗੀ ਹੁੰਦਾ

ਇਕ ਆਦਮੀ ਸੈਨਾ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਚੇਤੰਨ ਹੈ ਤਾਂ ਸੈਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ, ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਜੜ੍ਹ ਹੋਵੇ ਉੱਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸੈਨਿਕ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਜੜ੍ਹ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ । ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਪੂਰੀ-ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਇਥੇ-ਉਥੇ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਕੰਬਣੀ ਚੇਤੰਨਤਾ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਸੈਨਿਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਜੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ